Байбуртян, Армен Ваганович

Байбуртян, Армен Ваганович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Իրանի և Արևելյան Հայաստանի հայ բնակչության պայքարը XVII դարում արևմտյան տերությունների և Վատիկանի քաղաքական, կրոնական ու տնտեսական ընդարձակման դեմ

Աշխատությունը նվիրված է XVII դարում Իրանի և Արևելյան Հայաստանի հայ բնակչության՝ արևմտյան պետությունների և Վատիկանի քաղաքական, կրոնական ու տնտեսական ազդեցության ընդլայնմանն ուղղված գործունեության դեմ մղած պայքարի պատմական ուսումնասիրությանը։ Այն անդրադառնում է վաղ նոր ժամանակաշրջանի բարդ միջազգային իրադրությանը, երբ Մերձավոր Արևելքը և Հարավային Կովկասը դարձել էին եվրոպական տերությունների քաղաքական ու տնտեսական շահերի բախման կարևոր տարածաշրջաններ, իսկ հայ բնակչությունը հայտնվել էր տարբեր պետությունների, կրոնական հաստատությունների և առևտրատնտեսական ուժերի ազդեցության շրջանակում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հայ համայնքների ինքնուրույնության պահպանման, ազգային և հոգևոր ինքնության պաշտպանության, կրոնական ավանդույթների ու եկեղեցական կյանքի շարունակականության ապահովման խնդիրներին։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է Վատիկանի և կաթոլիկ միսիոներական կառույցների գործունեությունը հայաբնակ տարածքներում, նրանց կրոնական ազդեցության տարածման փորձերը, ինչպես նաև այդ գործընթացների քաղաքական ու տնտեսական ենթատեքստը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես էին կրոնական առաքելությունները, դավանաբանական ազդեցության ընդլայնումը և եվրոպական պետությունների արտաքին քաղաքական նպատակները փոխկապակցվում առևտրային շահերի, տնտեսական ներթափանցման և տարածաշրջանում դիրքերի ամրապնդման ձգտումների հետ։ Կարևորվում է Իրանի հայ բնակչության և Արևելյան Հայաստանի հայության պատմական դերը սեփական համայնքային կազմակերպվածության, ազգային ավանդույթների և հոգևոր ժառանգության պահպանման գործում, ինչպես նաև արտաքին ազդեցություններին դիմակայելու տարբեր ձևերն ու միջոցները։ Նյութը լուսաբանում է հայ բնակչության և եվրոպական քաղաքական ու կրոնական կենտրոնների միջև ձևավորված հարաբերությունների առանձնահատկությունները՝ ընդգծելով դրանց բազմաշերտ բնույթը և տարածաշրջանային զարգացումների վրա ունեցած ազդեցությունը։ Պատմական այս խնդիրների ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի XVII դարի հայ իրականության, հայ համայնքների հասարակական-քաղաքական կյանքի, կրոնական հարաբերությունների և միջազգային կապերի ամբողջական ընկալման համար։ Այն նաև նպաստում է հայ ժողովրդի պատմության այնպիսի կողմերի բացահայտմանը, որոնք առնչվում են ազգային ինքնության պահպանմանը, արտաքին քաղաքական ազդեցությունների պայմաններում համայնքային դիմադրողականության ձևավորմանը և հայկական մշակութային ու հոգևոր ժառանգության շարունակականությանը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայագիտության, արևելագիտության, եկեղեցու պատմության և միջազգային հարաբերությունների պատմությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների ու ընթերցողների համար՝ առաջարկելով պատմական կարևոր ժամանակաշրջանի և հայ բնակչության արտաքին ուժերի հետ ունեցած հարաբերությունների ուսումնասիրության թեմատիկ շրջանակ։

Updated: 2026-11-20
Իրանի և Արևելյան Հայաստանի հայ բնակչության պայքարը XVII դարում արևմտյան տերությունների և Վատիկանի քաղաքական, կրոնական ու տնտեսական ընդարձակման դեմ

Free

Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Read more Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Read more Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Read more Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more