Дербишалиев, Абдсаттар Багысбаевич

Дербишалиев, Абдсаттар Багысбаевич

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Literature

Մարոկկոյի արաբալեզու գրականության զարգացումը (VIII–XX դարեր)

Աշխատությունը նվիրված է Մարոկկոյի արաբալեզու գրականության ձևավորման, պատմական զարգացման և գրական-մշակութային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով միջնադարից մինչև նորագույն ժամանակաշրջան ընկած երկարատև պատմական ընթացքը։ Այն ներկայացնում է Մարոկկոյի գրական ժառանգության զարգացումը արաբական լեզվամշակութային միջավայրում՝ բացահայտելով այն պատմական, հասարակական, կրոնական և մտավոր գործոնները, որոնք նպաստել են գրական ավանդույթների ձևավորմանն ու փոխակերպմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է արաբական գրավոր մշակույթի տարածման և տեղական գրական միջավայրի ձևավորման գործընթացը, որի ընթացքում Մարոկկոն աստիճանաբար դարձել է արաբալեզու մտավոր և գրական կյանքի ինքնատիպ կենտրոններից մեկը։ Աշխատության ժամանակագրական ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս դիտարկել գրականության զարգացման տարբեր փուլերը՝ վաղ արաբական գրական ավանդույթների հաստատումից մինչև միջնադարյան գրական մտքի ծաղկումը և ժամանակակից գրական ուղղությունների ձևավորումը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի Մարոկկոյի գրականության կապը երկրի պատմական իրադարձությունների, իսլամական քաղաքակրթության, կրոնական կրթության, փիլիսոփայական մտքի և գիտական ավանդույթների հետ։ Գրական գործընթացի ուսումնասիրությունը ենթադրում է նաև արաբական դասական գրական ժանրերի, բանաստեղծական ձևերի, արձակ խոսքի, պատմագրական և գիտական ստեղծագործությունների զարգացման դիտարկում՝ դրանց տեղական առանձնահատկությունների համատեքստում։ Մարոկկոյի արաբալեզու գրականությունը ձևավորվել է տարբեր մշակութային ազդեցությունների փոխներգործության պայմաններում՝ պահպանելով արաբական գրական ժառանգության հիմնարար սկզբունքները և միաժամանակ արտահայտելով երկրի պատմական ու հասարակական ինքնատիպությունը։ Դարերի ընթացքում գրականությունը դարձել է ոչ միայն գեղարվեստական ինքնարտահայտման միջոց, այլև գիտելիքի պահպանման, կրոնական և փիլիսոփայական գաղափարների տարածման, ազգային մշակութային հիշողության ձևավորման ու հասարակական կյանքի արտացոլման կարևոր հարթակ։ Միջնադարյան գրական ավանդույթների ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս հասկանալ Մարոկկոյի կապերը Անդալուսիայի, Մաղրիբի մյուս երկրների և արաբական աշխարհի մտավոր կենտրոնների հետ, ինչպես նաև այդ կապերի ազդեցությունը գրական ճաշակի, լեզվական մշակույթի և ստեղծագործական մտածողության վրա։ Հետագա դարաշրջաններում գրականության զարգացումը դիտարկվում է պատմական փոփոխությունների, հասարակական վերափոխումների և մշակութային նոր պահանջների պայմաններում, որոնք նպաստել են գրական արտահայտչամիջոցների ու թեմատիկ շրջանակների ընդլայնմանը։ Հատկապես կարևոր է ութերորդից քսաներորդ դարերն ընդգրկող պատմական հեռանկարը, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս բացահայտելու գրական ավանդույթի շարունակականությունը, տարբեր ժամանակաշրջանների միջև առկա ժառանգական կապերը և նոր գաղափարների ներթափանցման գործընթացը։ Աշխատության գրականագիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ Մարոկկոյի գրականությունը ներկայացվում է ոչ թե որպես արաբական ընդհանուր գրականության մեկուսացված հատված, այլ որպես ինքնուրույն պատմական ընթացք և արաբական մշակույթի բազմազանությունը հարստացնող կարևոր բաղադրիչ։ Այն արժեքավոր է արաբագիտության, արևելագիտության, համեմատական գրականագիտության և Մաղրիբի պատմամշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվողների համար։ Աշխատությունը նպաստում է Մարոկկոյի գրական անցյալի ամբողջական ընկալմանը, արաբալեզու գրականության աշխարհագրական ու պատմական բազմազանության բացահայտմանը և միջնադարյան ու ժամանակակից արաբական մշակույթի փոխկապակցվածության գիտակցմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել ինչպես մասնագետների և հետազոտողների, այնպես էլ արաբական աշխարհի գրական ու մշակութային պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ ձևավորելով համակարգված պատկերացում Մարոկկոյի արաբալեզու գրականության բազմադարյա զարգացման և համաշխարհային արաբական գրական ժառանգության մեջ նրա ունեցած նշանակության մասին։

Updated: 2026-11-20
Մարոկկոյի արաբալեզու գրականության զարգացումը (VIII–XX դարեր)

Free

Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more