Дербишалиев, Абдсаттар Багысбаевич

Дербишалиев, Абдсаттар Багысбаевич

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (1)

Онлайн

Литература

Մարոկկոյի արաբալեզու գրականության զարգացումը (VIII–XX դարեր)

Աշխատությունը նվիրված է Մարոկկոյի արաբալեզու գրականության ձևավորման, պատմական զարգացման և գրական-մշակութային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով միջնադարից մինչև նորագույն ժամանակաշրջան ընկած երկարատև պատմական ընթացքը։ Այն ներկայացնում է Մարոկկոյի գրական ժառանգության զարգացումը արաբական լեզվամշակութային միջավայրում՝ բացահայտելով այն պատմական, հասարակական, կրոնական և մտավոր գործոնները, որոնք նպաստել են գրական ավանդույթների ձևավորմանն ու փոխակերպմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է արաբական գրավոր մշակույթի տարածման և տեղական գրական միջավայրի ձևավորման գործընթացը, որի ընթացքում Մարոկկոն աստիճանաբար դարձել է արաբալեզու մտավոր և գրական կյանքի ինքնատիպ կենտրոններից մեկը։ Աշխատության ժամանակագրական ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս դիտարկել գրականության զարգացման տարբեր փուլերը՝ վաղ արաբական գրական ավանդույթների հաստատումից մինչև միջնադարյան գրական մտքի ծաղկումը և ժամանակակից գրական ուղղությունների ձևավորումը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի Մարոկկոյի գրականության կապը երկրի պատմական իրադարձությունների, իսլամական քաղաքակրթության, կրոնական կրթության, փիլիսոփայական մտքի և գիտական ավանդույթների հետ։ Գրական գործընթացի ուսումնասիրությունը ենթադրում է նաև արաբական դասական գրական ժանրերի, բանաստեղծական ձևերի, արձակ խոսքի, պատմագրական և գիտական ստեղծագործությունների զարգացման դիտարկում՝ դրանց տեղական առանձնահատկությունների համատեքստում։ Մարոկկոյի արաբալեզու գրականությունը ձևավորվել է տարբեր մշակութային ազդեցությունների փոխներգործության պայմաններում՝ պահպանելով արաբական գրական ժառանգության հիմնարար սկզբունքները և միաժամանակ արտահայտելով երկրի պատմական ու հասարակական ինքնատիպությունը։ Դարերի ընթացքում գրականությունը դարձել է ոչ միայն գեղարվեստական ինքնարտահայտման միջոց, այլև գիտելիքի պահպանման, կրոնական և փիլիսոփայական գաղափարների տարածման, ազգային մշակութային հիշողության ձևավորման ու հասարակական կյանքի արտացոլման կարևոր հարթակ։ Միջնադարյան գրական ավանդույթների ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս հասկանալ Մարոկկոյի կապերը Անդալուսիայի, Մաղրիբի մյուս երկրների և արաբական աշխարհի մտավոր կենտրոնների հետ, ինչպես նաև այդ կապերի ազդեցությունը գրական ճաշակի, լեզվական մշակույթի և ստեղծագործական մտածողության վրա։ Հետագա դարաշրջաններում գրականության զարգացումը դիտարկվում է պատմական փոփոխությունների, հասարակական վերափոխումների և մշակութային նոր պահանջների պայմաններում, որոնք նպաստել են գրական արտահայտչամիջոցների ու թեմատիկ շրջանակների ընդլայնմանը։ Հատկապես կարևոր է ութերորդից քսաներորդ դարերն ընդգրկող պատմական հեռանկարը, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս բացահայտելու գրական ավանդույթի շարունակականությունը, տարբեր ժամանակաշրջանների միջև առկա ժառանգական կապերը և նոր գաղափարների ներթափանցման գործընթացը։ Աշխատության գրականագիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ Մարոկկոյի գրականությունը ներկայացվում է ոչ թե որպես արաբական ընդհանուր գրականության մեկուսացված հատված, այլ որպես ինքնուրույն պատմական ընթացք և արաբական մշակույթի բազմազանությունը հարստացնող կարևոր բաղադրիչ։ Այն արժեքավոր է արաբագիտության, արևելագիտության, համեմատական գրականագիտության և Մաղրիբի պատմամշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվողների համար։ Աշխատությունը նպաստում է Մարոկկոյի գրական անցյալի ամբողջական ընկալմանը, արաբալեզու գրականության աշխարհագրական ու պատմական բազմազանության բացահայտմանը և միջնադարյան ու ժամանակակից արաբական մշակույթի փոխկապակցվածության գիտակցմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել ինչպես մասնագետների և հետազոտողների, այնպես էլ արաբական աշխարհի գրական ու մշակութային պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ ձևավորելով համակարգված պատկերացում Մարոկկոյի արաբալեզու գրականության բազմադարյա զարգացման և համաշխարհային արաբական գրական ժառանգության մեջ նրա ունեցած նշանակության մասին։

Обновлено. 2026-11-20
Մարոկկոյի արաբալեզու գրականության զարգացումը (VIII–XX դարեր)

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Подробнее Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Подробнее Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Подробнее Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Подробнее Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Подробнее Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Подробнее