Джагацпанян, Елена Давидовна

Джагацпанян, Елена Давидовна

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

15-րդ դարի բյուզանդացի պատմիչ Գեորգիոս Սֆրանձիսի աշխարհայացքը

Աշխատությունը նվիրված է 15-րդ դարի բյուզանդական պատմագրության նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկի՝ Գեորգիոս Սֆրանձիսի աշխարհայացքի, պատմական մտածողության, կրոնական համոզմունքների և հասարակական-քաղաքական հայացքների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է ուշ բյուզանդական հասարակության գաղափարական միջավայրը, երբ Բյուզանդական կայսրությունը գտնվում էր քաղաքական, տնտեսական և ռազմական խոր ճգնաժամի մեջ, իսկ Օսմանյան կայսրության ընդարձակումը հանգեցրել էր կայսրության տարածքների աստիճանական կորստին և վերջնականապես սպառնում էր նրա գոյությանը։ Հետազոտության կենտրոնում Սֆրանձիսի պատմական երկերն ու հատկապես նրա «Փոքր ժամանակագրությունն» են, որոնք կարևոր սկզբնաղբյուր են 15-րդ դարի բյուզանդական կյանքի, քաղաքական իրադարձությունների և կայսրության անկման ժամանակաշրջանի ուսումնասիրության համար։ Հեղինակի աշխարհայացքի բացահայտման միջոցով ուսումնասիրվում են պատմական իրադարձությունների նկատմամբ նրա վերաբերմունքը, անցյալի և ներկայի ընկալումը, պատմական ընթացքի պատճառների մեկնաբանությունը, ինչպես նաև կրոնական հավատքի և քաղաքական իրականության փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Սֆրանձիսի ուղղափառ քրիստոնեական համոզմունքներին, Բյուզանդական կայսրության պետական ու հոգևոր ավանդույթներին նրա հավատարմությանը, կայսերական իշխանության նկատմամբ վերաբերմունքին և լատինական աշխարհի հետ հարաբերությունների գնահատմանը։ Նրա հայացքներում արտացոլվում են միջնադարյան բյուզանդական մտածողության բնորոշ առանձնահատկությունները, սակայն միաժամանակ նկատելի են նաև անձնական փորձառության, քաղաքական իրադարձությունների անմիջական դիտարկման և սեփական պատմական դատողությունների նշանակությունը։ Սֆրանձիսը ոչ միայն պատմական իրադարձությունների գրանցող էր, այլև դրանց անմիջական մասնակից ու ականատես, որը երկար տարիներ ծառայել է բյուզանդական կայսերական արքունիքում, կատարել պետական և դիվանագիտական հանձնարարություններ, շփվել ժամանակի քաղաքական գործիչների հետ և իր կյանքի ընթացքում ականատես եղել կայսրության գոյության վերջին տասնամյակների ճակատագրական իրադարձություններին։ Հատկապես կարևոր նշանակություն ունի նրա անձնական փորձառության ազդեցության ուսումնասիրությունը պատմական իրադարձությունների մեկնաբանության վրա, քանի որ նրա հիշողություններում պետականության կորստի, Կոստանդնուպոլսի անկման, օսմանյան նվաճումների, մարդկային կորուստների և աքսորի փորձառությունը միահյուսվում է կրոնական ու հայրենասիրական պատկերացումներին։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու նաև ուշ բյուզանդական պատմագրության տարբեր գաղափարական ուղղություններին, պատմական իրադարձությունների աստվածաբանական մեկնաբանությանը, մարդկային գործողությունների և աստվածային նախախնամության փոխհարաբերության ընկալմանը, ինչպես նաև պատմիչի անձնական դիրքորոշման դերին պատմական իրականության ներկայացման գործում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում Սֆրանձիսի պատմական երկերի բնույթի և դրանց տարբեր խմբագրությունների ուսումնասիրությանը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացնելու նրա ինքնուրույն մտավոր ժառանգությունը և պատմական հայացքների առանձնահատկությունները։ Հետազոտությունը արժեքավոր է նաև նրանով, որ ուշ բյուզանդական պատմական մտածողությունը ներկայացնում է ոչ թե որպես միատարր և անփոփոխ համակարգ, այլ որպես ժամանակաշրջանի քաղաքական ու հասարակական ճգնաժամերի ազդեցությամբ ձևավորվող գաղափարական աշխարհ, որտեղ ավանդական քրիստոնեական պատկերացումները համադրվում էին իրական քաղաքական իրադարձությունների գնահատման և անհատական պատմական փորձառության հետ։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն բացահայտում է միջնադարյան պատմիչի մտավոր աշխարհը, նրա գաղափարական կողմնորոշումները և պատմության ընկալման սկզբունքները՝ միաժամանակ նպաստելով Բյուզանդիայի վերջին շրջանի պատմության ու մշակույթի առավել ամբողջական ուսումնասիրությանը։ Այն կարևոր ընթերցանության նյութ է բյուզանդագիտությամբ, միջնադարյան պատմագրությամբ, քրիստոնեական մտածողության պատմությամբ, Բալկանների պատմությամբ և 15-րդ դարի քաղաքական ու մշակութային գործընթացներով հետաքրքրվողների համար։

Updated: 2026-11-20
15-րդ դարի բյուզանդացի պատմիչ Գեորգիոս Սֆրանձիսի աշխարհայացքը

Free

Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Read more Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Read more Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more