Books by this author (1)
History
15-րդ դարի բյուզանդացի պատմիչ Գեորգիոս Սֆրանձիսի աշխարհայացքը
Աշխատությունը նվիրված է 15-րդ դարի բյուզանդական պատմագրության նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկի՝ Գեորգիոս Սֆրանձիսի աշխարհայացքի, պատմական մտածողության, կրոնական համոզմունքների և հասարակական-քաղաքական հայացքների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է ուշ բյուզանդական հասարակության գաղափարական միջավայրը, երբ Բյուզանդական կայսրությունը գտնվում էր քաղաքական, տնտեսական և ռազմական խոր ճգնաժամի մեջ, իսկ Օսմանյան կայսրության ընդարձակումը հանգեցրել էր կայսրության տարածքների աստիճանական կորստին և վերջնականապես սպառնում էր նրա գոյությանը։ Հետազոտության կենտրոնում Սֆրանձիսի պատմական երկերն ու հատկապես նրա «Փոքր ժամանակագրությունն» են, որոնք կարևոր սկզբնաղբյուր են 15-րդ դարի բյուզանդական կյանքի, քաղաքական իրադարձությունների և կայսրության անկման ժամանակաշրջանի ուսումնասիրության համար։ Հեղինակի աշխարհայացքի բացահայտման միջոցով ուսումնասիրվում են պատմական իրադարձությունների նկատմամբ նրա վերաբերմունքը, անցյալի և ներկայի ընկալումը, պատմական ընթացքի պատճառների մեկնաբանությունը, ինչպես նաև կրոնական հավատքի և քաղաքական իրականության փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Սֆրանձիսի ուղղափառ քրիստոնեական համոզմունքներին, Բյուզանդական կայսրության պետական ու հոգևոր ավանդույթներին նրա հավատարմությանը, կայսերական իշխանության նկատմամբ վերաբերմունքին և լատինական աշխարհի հետ հարաբերությունների գնահատմանը։ Նրա հայացքներում արտացոլվում են միջնադարյան բյուզանդական մտածողության բնորոշ առանձնահատկությունները, սակայն միաժամանակ նկատելի են նաև անձնական փորձառության, քաղաքական իրադարձությունների անմիջական դիտարկման և սեփական պատմական դատողությունների նշանակությունը։ Սֆրանձիսը ոչ միայն պատմական իրադարձությունների գրանցող էր, այլև դրանց անմիջական մասնակից ու ականատես, որը երկար տարիներ ծառայել է բյուզանդական կայսերական արքունիքում, կատարել պետական և դիվանագիտական հանձնարարություններ, շփվել ժամանակի քաղաքական գործիչների հետ և իր կյանքի ընթացքում ականատես եղել կայսրության գոյության վերջին տասնամյակների ճակատագրական իրադարձություններին։ Հատկապես կարևոր նշանակություն ունի նրա անձնական փորձառության ազդեցության ուսումնասիրությունը պատմական իրադարձությունների մեկնաբանության վրա, քանի որ նրա հիշողություններում պետականության կորստի, Կոստանդնուպոլսի անկման, օսմանյան նվաճումների, մարդկային կորուստների և աքսորի փորձառությունը միահյուսվում է կրոնական ու հայրենասիրական պատկերացումներին։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու նաև ուշ բյուզանդական պատմագրության տարբեր գաղափարական ուղղություններին, պատմական իրադարձությունների աստվածաբանական մեկնաբանությանը, մարդկային գործողությունների և աստվածային նախախնամության փոխհարաբերության ընկալմանը, ինչպես նաև պատմիչի անձնական դիրքորոշման դերին պատմական իրականության ներկայացման գործում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում Սֆրանձիսի պատմական երկերի բնույթի և դրանց տարբեր խմբագրությունների ուսումնասիրությանը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացնելու նրա ինքնուրույն մտավոր ժառանգությունը և պատմական հայացքների առանձնահատկությունները։ Հետազոտությունը արժեքավոր է նաև նրանով, որ ուշ բյուզանդական պատմական մտածողությունը ներկայացնում է ոչ թե որպես միատարր և անփոփոխ համակարգ, այլ որպես ժամանակաշրջանի քաղաքական ու հասարակական ճգնաժամերի ազդեցությամբ ձևավորվող գաղափարական աշխարհ, որտեղ ավանդական քրիստոնեական պատկերացումները համադրվում էին իրական քաղաքական իրադարձությունների գնահատման և անհատական պատմական փորձառության հետ։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն բացահայտում է միջնադարյան պատմիչի մտավոր աշխարհը, նրա գաղափարական կողմնորոշումները և պատմության ընկալման սկզբունքները՝ միաժամանակ նպաստելով Բյուզանդիայի վերջին շրջանի պատմության ու մշակույթի առավել ամբողջական ուսումնասիրությանը։ Այն կարևոր ընթերցանության նյութ է բյուզանդագիտությամբ, միջնադարյան պատմագրությամբ, քրիստոնեական մտածողության պատմությամբ, Բալկանների պատմությամբ և 15-րդ դարի քաղաքական ու մշակութային գործընթացներով հետաքրքրվողների համար։
Updated: 2026-11-20