Джагацпанян, Елена Давидовна

Джагацпанян, Елена Давидовна

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (1)

Онлайн

История

15-րդ դարի բյուզանդացի պատմիչ Գեորգիոս Սֆրանձիսի աշխարհայացքը

Աշխատությունը նվիրված է 15-րդ դարի բյուզանդական պատմագրության նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկի՝ Գեորգիոս Սֆրանձիսի աշխարհայացքի, պատմական մտածողության, կրոնական համոզմունքների և հասարակական-քաղաքական հայացքների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է ուշ բյուզանդական հասարակության գաղափարական միջավայրը, երբ Բյուզանդական կայսրությունը գտնվում էր քաղաքական, տնտեսական և ռազմական խոր ճգնաժամի մեջ, իսկ Օսմանյան կայսրության ընդարձակումը հանգեցրել էր կայսրության տարածքների աստիճանական կորստին և վերջնականապես սպառնում էր նրա գոյությանը։ Հետազոտության կենտրոնում Սֆրանձիսի պատմական երկերն ու հատկապես նրա «Փոքր ժամանակագրությունն» են, որոնք կարևոր սկզբնաղբյուր են 15-րդ դարի բյուզանդական կյանքի, քաղաքական իրադարձությունների և կայսրության անկման ժամանակաշրջանի ուսումնասիրության համար։ Հեղինակի աշխարհայացքի բացահայտման միջոցով ուսումնասիրվում են պատմական իրադարձությունների նկատմամբ նրա վերաբերմունքը, անցյալի և ներկայի ընկալումը, պատմական ընթացքի պատճառների մեկնաբանությունը, ինչպես նաև կրոնական հավատքի և քաղաքական իրականության փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Սֆրանձիսի ուղղափառ քրիստոնեական համոզմունքներին, Բյուզանդական կայսրության պետական ու հոգևոր ավանդույթներին նրա հավատարմությանը, կայսերական իշխանության նկատմամբ վերաբերմունքին և լատինական աշխարհի հետ հարաբերությունների գնահատմանը։ Նրա հայացքներում արտացոլվում են միջնադարյան բյուզանդական մտածողության բնորոշ առանձնահատկությունները, սակայն միաժամանակ նկատելի են նաև անձնական փորձառության, քաղաքական իրադարձությունների անմիջական դիտարկման և սեփական պատմական դատողությունների նշանակությունը։ Սֆրանձիսը ոչ միայն պատմական իրադարձությունների գրանցող էր, այլև դրանց անմիջական մասնակից ու ականատես, որը երկար տարիներ ծառայել է բյուզանդական կայսերական արքունիքում, կատարել պետական և դիվանագիտական հանձնարարություններ, շփվել ժամանակի քաղաքական գործիչների հետ և իր կյանքի ընթացքում ականատես եղել կայսրության գոյության վերջին տասնամյակների ճակատագրական իրադարձություններին։ Հատկապես կարևոր նշանակություն ունի նրա անձնական փորձառության ազդեցության ուսումնասիրությունը պատմական իրադարձությունների մեկնաբանության վրա, քանի որ նրա հիշողություններում պետականության կորստի, Կոստանդնուպոլսի անկման, օսմանյան նվաճումների, մարդկային կորուստների և աքսորի փորձառությունը միահյուսվում է կրոնական ու հայրենասիրական պատկերացումներին։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու նաև ուշ բյուզանդական պատմագրության տարբեր գաղափարական ուղղություններին, պատմական իրադարձությունների աստվածաբանական մեկնաբանությանը, մարդկային գործողությունների և աստվածային նախախնամության փոխհարաբերության ընկալմանը, ինչպես նաև պատմիչի անձնական դիրքորոշման դերին պատմական իրականության ներկայացման գործում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում Սֆրանձիսի պատմական երկերի բնույթի և դրանց տարբեր խմբագրությունների ուսումնասիրությանը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացնելու նրա ինքնուրույն մտավոր ժառանգությունը և պատմական հայացքների առանձնահատկությունները։ Հետազոտությունը արժեքավոր է նաև նրանով, որ ուշ բյուզանդական պատմական մտածողությունը ներկայացնում է ոչ թե որպես միատարր և անփոփոխ համակարգ, այլ որպես ժամանակաշրջանի քաղաքական ու հասարակական ճգնաժամերի ազդեցությամբ ձևավորվող գաղափարական աշխարհ, որտեղ ավանդական քրիստոնեական պատկերացումները համադրվում էին իրական քաղաքական իրադարձությունների գնահատման և անհատական պատմական փորձառության հետ։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն բացահայտում է միջնադարյան պատմիչի մտավոր աշխարհը, նրա գաղափարական կողմնորոշումները և պատմության ընկալման սկզբունքները՝ միաժամանակ նպաստելով Բյուզանդիայի վերջին շրջանի պատմության ու մշակույթի առավել ամբողջական ուսումնասիրությանը։ Այն կարևոր ընթերցանության նյութ է բյուզանդագիտությամբ, միջնադարյան պատմագրությամբ, քրիստոնեական մտածողության պատմությամբ, Բալկանների պատմությամբ և 15-րդ դարի քաղաքական ու մշակութային գործընթացներով հետաքրքրվողների համար։

Обновлено. 2026-11-20
15-րդ դարի բյուզանդացի պատմիչ Գեորգիոս Սֆրանձիսի աշխարհայացքը

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Подробнее Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Подробнее Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Подробнее Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Подробнее Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Подробнее Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Подробнее