Джагацпанян, Елена Давидовна

Джагацпанян, Елена Давидовна

menu_book Տեսնել նյութերը

Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Պատմություն

15-րդ դարի բյուզանդացի պատմիչ Գեորգիոս Սֆրանձիսի աշխարհայացքը

Աշխատությունը նվիրված է 15-րդ դարի բյուզանդական պատմագրության նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկի՝ Գեորգիոս Սֆրանձիսի աշխարհայացքի, պատմական մտածողության, կրոնական համոզմունքների և հասարակական-քաղաքական հայացքների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է ուշ բյուզանդական հասարակության գաղափարական միջավայրը, երբ Բյուզանդական կայսրությունը գտնվում էր քաղաքական, տնտեսական և ռազմական խոր ճգնաժամի մեջ, իսկ Օսմանյան կայսրության ընդարձակումը հանգեցրել էր կայսրության տարածքների աստիճանական կորստին և վերջնականապես սպառնում էր նրա գոյությանը։ Հետազոտության կենտրոնում Սֆրանձիսի պատմական երկերն ու հատկապես նրա «Փոքր ժամանակագրությունն» են, որոնք կարևոր սկզբնաղբյուր են 15-րդ դարի բյուզանդական կյանքի, քաղաքական իրադարձությունների և կայսրության անկման ժամանակաշրջանի ուսումնասիրության համար։ Հեղինակի աշխարհայացքի բացահայտման միջոցով ուսումնասիրվում են պատմական իրադարձությունների նկատմամբ նրա վերաբերմունքը, անցյալի և ներկայի ընկալումը, պատմական ընթացքի պատճառների մեկնաբանությունը, ինչպես նաև կրոնական հավատքի և քաղաքական իրականության փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Սֆրանձիսի ուղղափառ քրիստոնեական համոզմունքներին, Բյուզանդական կայսրության պետական ու հոգևոր ավանդույթներին նրա հավատարմությանը, կայսերական իշխանության նկատմամբ վերաբերմունքին և լատինական աշխարհի հետ հարաբերությունների գնահատմանը։ Նրա հայացքներում արտացոլվում են միջնադարյան բյուզանդական մտածողության բնորոշ առանձնահատկությունները, սակայն միաժամանակ նկատելի են նաև անձնական փորձառության, քաղաքական իրադարձությունների անմիջական դիտարկման և սեփական պատմական դատողությունների նշանակությունը։ Սֆրանձիսը ոչ միայն պատմական իրադարձությունների գրանցող էր, այլև դրանց անմիջական մասնակից ու ականատես, որը երկար տարիներ ծառայել է բյուզանդական կայսերական արքունիքում, կատարել պետական և դիվանագիտական հանձնարարություններ, շփվել ժամանակի քաղաքական գործիչների հետ և իր կյանքի ընթացքում ականատես եղել կայսրության գոյության վերջին տասնամյակների ճակատագրական իրադարձություններին։ Հատկապես կարևոր նշանակություն ունի նրա անձնական փորձառության ազդեցության ուսումնասիրությունը պատմական իրադարձությունների մեկնաբանության վրա, քանի որ նրա հիշողություններում պետականության կորստի, Կոստանդնուպոլսի անկման, օսմանյան նվաճումների, մարդկային կորուստների և աքսորի փորձառությունը միահյուսվում է կրոնական ու հայրենասիրական պատկերացումներին։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու նաև ուշ բյուզանդական պատմագրության տարբեր գաղափարական ուղղություններին, պատմական իրադարձությունների աստվածաբանական մեկնաբանությանը, մարդկային գործողությունների և աստվածային նախախնամության փոխհարաբերության ընկալմանը, ինչպես նաև պատմիչի անձնական դիրքորոշման դերին պատմական իրականության ներկայացման գործում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում Սֆրանձիսի պատմական երկերի բնույթի և դրանց տարբեր խմբագրությունների ուսումնասիրությանը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացնելու նրա ինքնուրույն մտավոր ժառանգությունը և պատմական հայացքների առանձնահատկությունները։ Հետազոտությունը արժեքավոր է նաև նրանով, որ ուշ բյուզանդական պատմական մտածողությունը ներկայացնում է ոչ թե որպես միատարր և անփոփոխ համակարգ, այլ որպես ժամանակաշրջանի քաղաքական ու հասարակական ճգնաժամերի ազդեցությամբ ձևավորվող գաղափարական աշխարհ, որտեղ ավանդական քրիստոնեական պատկերացումները համադրվում էին իրական քաղաքական իրադարձությունների գնահատման և անհատական պատմական փորձառության հետ։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն բացահայտում է միջնադարյան պատմիչի մտավոր աշխարհը, նրա գաղափարական կողմնորոշումները և պատմության ընկալման սկզբունքները՝ միաժամանակ նպաստելով Բյուզանդիայի վերջին շրջանի պատմության ու մշակույթի առավել ամբողջական ուսումնասիրությանը։ Այն կարևոր ընթերցանության նյութ է բյուզանդագիտությամբ, միջնադարյան պատմագրությամբ, քրիստոնեական մտածողության պատմությամբ, Բալկանների պատմությամբ և 15-րդ դարի քաղաքական ու մշակութային գործընթացներով հետաքրքրվողների համար։

Թարմացվել է՝ 2026-11-20
15-րդ դարի բյուզանդացի պատմիչ Գեորգիոս Սֆրանձիսի աշխարհայացքը

Անվճար

Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Տեսնել ավելին Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Տեսնել ավելին Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Տեսնել ավելին Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Տեսնել ավելին Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Տեսնել ավելին Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Տեսնել ավելին