Джаукян, Г. Б.

Джаукян, Г. Б.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Linguistics

Էթեոկիպրոսերեն լեզու

Աշխատությունը նվիրված է էթեոկիպրոսերեն լեզվի համակողմանի լեզվաբանական ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով հին Կիպրոսի բնիկ բնակչության լեզվական ժառանգությունը, նրա գրային համակարգը, լեզվական կառուցվածքի առանձնահատկությունները և պատմական լեզվաբանության տեսանկյունից ունեցած նշանակությունը։ Էթեոկիպրոսերենը հին Կիպրոսում գործածված հնագույն լեզուներից է, որը պահպանվել է հիմնականում արձանագրությունների միջոցով և առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում Միջերկրածովյան տարածաշրջանի լեզվական պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կապված է կղզու նախահունական լեզվական միջավայրի հետ և կարևոր վկայություն է Կիպրոսի հնագույն բնակչության մշակութային ու լեզվական ինքնության բացահայտման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության առանցքային ուղղություններից է էթեոկիպրոսյան արձանագրությունների ընթերցման, վերծանման և լեզվաբանական մեկնաբանության խնդիրը, որը պահանջում է գրային նշանների, հնչյունական համապատասխանությունների, բառային միավորների և քերականական կառուցվածքների համադրական քննություն։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում արձանագրությունների գրային համակարգին, մասնավորապես՝ վանկային գրության սկզբունքներին, նշանների գործառույթներին և գրավոր նյութի միջոցով լեզվի ներքին կառուցվածքը վերականգնելու հնարավորություններին։ Աշխատության կարևոր գիտական ուղղություններից է էթեոկիպրոսերենի լեզվական բնութագրերի համեմատությունը հին Միջերկրածովյան աշխարհի այլ լեզվական համակարգերի հետ, այդ թվում՝ կրետե-մինոսյան և խուռիերենի հետ առնչվող լեզվաբանական խնդիրների դիտարկումը։ Նման համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հին լեզուների միջև հնարավոր կառուցվածքային, հնչյունական և բառային ընդհանրությունները, տարբերակելու լեզվական նմանությունները պատմական ծագումնաբանական կապերից և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու տարածաշրջանի լեզվական փոխազդեցությունների մասին։ Հեղինակը հարցը դիտարկում է պատմահամեմատական լեզվաբանության մեթոդաբանական սկզբունքներով՝ համադրելով պահպանված գրավոր վկայությունները, լեզվական փաստերը և հին լեզուների ուսումնասիրության ընթացքում ձևավորված գիտական մոտեցումները։ Հատկանշական է նաև արձանագրությունների մեկնաբանության խնդիրը, քանի որ սահմանափակ գրավոր նյութի պայմաններում յուրաքանչյուր հնչյունական, բառային կամ քերականական դիտարկում կարող է էական նշանակություն ունենալ լեզվի ընդհանուր պատկերի վերակազմության համար։ Հետազոտության արժեքավոր կողմերից է էթեոկիպրոսերենի ուսումնասիրությունը ոչ միայն որպես առանձին հնագույն լեզվական համակարգի, այլև որպես Կիպրոսի պատմական անցյալի, բնակչության մշակութային ինքնության և Մերձավոր Արևելքի ու Միջերկրածովյան աշխարհի քաղաքակրթական փոխհարաբերությունների բացահայտման աղբյուր։ Գիրքը ներկայացնում է նաև լեզվաբանական վերծանման գիտական մոտեցումների կարևորությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են հնագույն արձանագրությունների քննությունը, համեմատական վերլուծությունը և լեզվական վերակազմության մեթոդները նպաստել գրավոր հիշատակարաններով պահպանված լեզուների ուսումնասիրությանը։ Հեղինակի հետազոտական մոտեցումը կարևոր է նաև հայ լեզվաբանության համատեքստում, քանի որ Գևորգ Ջահուկյանի գիտական գործունեությունը ներառում էր հին լեզուների, լեզվական ցեղակցության, պատմական լեզվաբանության և լեզուների փոխհարաբերությունների հիմնահարցերի լայն շրջանակ։ Այս աշխատությունը նշանակալի ներդրում է հին լեզուների ուսումնասիրության, էթեոկիպրոսյան գրավոր ժառանգության մեկնաբանության և Միջերկրածովյան տարածաշրջանի պատմալեզվաբանական խնդիրների հետազոտության բնագավառում։ Այն օգտակար գիտական նյութ է լեզվաբանների, պատմաբանների, բանասերների, հին գրային համակարգերով հետաքրքրվողների, արևելագիտության և հին աշխարհի պատմության մասնագետների, ինչպես նաև լեզվաբանական ու պատմագիտական մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։ Գիրքը հնարավորություն է տալիս խորանալու գրավոր աղբյուրներով պահպանված անհետացած լեզուների ուսումնասիրության առանձնահատկությունների մեջ և պատկերացում կազմելու այն բարդ գիտական գործընթացի մասին, որի միջոցով վերականգնվում են հնագույն ժողովուրդների լեզվական ու մշակութային անցյալի առանձին շերտերը։

Updated: 2026-11-17
Էթեոկիպրոսերեն լեզու

Free

Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Read more Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more