Джавахия, Бежан Апполонович

Джавахия, Бежан Апполонович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Իրանի և Վրաստանի հարաբերությունների պատմությունից (XVI դար և XVII դարի առաջին երրորդ)

Աշխատությունը նվիրված է XVI դարում և XVII դարի առաջին երրորդում Իրանի և Վրաստանի միջև ձևավորված քաղաքական, դիվանագիտական և պատմական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը։ Այն անդրադառնում է երկու երկրների փոխհարաբերությունների զարգացմանը՝ տարածաշրջանային քաղաքական իրադրության, իշխանական շահերի, ռազմական բախումների և դիվանագիտական փոխգործակցության համատեքստում։ Նշված ժամանակաշրջանը կարևոր փուլ էր Հարավային Կովկասի և Մերձավոր Արևելքի պատմության մեջ, երբ Իրանը, մասնավորապես Սեֆյան պետությունը, ձգտում էր ամրապնդել իր ազդեցությունը տարածաշրջանում, իսկ վրացական թագավորություններն ու իշխանությունները ստիպված էին իրենց քաղաքականությունը կառուցել տարածաշրջանային հզոր ուժերի միջև բարդ հարաբերությունների պայմաններում։ Իրանի և Վրաստանի հարաբերությունները պայմանավորված էին ոչ միայն տարածքային ու ռազմաքաղաքական շահերով, այլև դինաստիական կապերով, կրոնական գործոններով, առևտրատնտեսական հետաքրքրություններով և տարածաշրջանային ուժերի միջև ձևավորված դաշնակցային ու հակամարտային հարաբերություններով։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է Իրանի արտաքին քաղաքականության ազդեցությունը վրացական քաղաքական կյանքի վրա, ինչպես նաև վրացական իշխանությունների դիրքորոշումների փոփոխությունը՝ կախված պատմական իրադրությունից և ուժերի հարաբերակցությունից։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվող ժամանակաշրջանը ներառում է Սեֆյան Իրանի պետական հզորացման, Կովկասում նրա քաղաքական և ռազմական ներկայության ընդլայնման, ինչպես նաև վրացական տարածքների նկատմամբ ազդեցության հաստատման գործընթացները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի այն հանգամանքը, որ այս փոխհարաբերությունները զարգանում էին Օսմանյան կայսրության և Սեֆյան Իրանի միջև շարունակվող մրցակցության պայմաններում, ինչի հետևանքով Վրաստանը հաճախ հայտնվում էր երկու տարածաշրջանային տերությունների շահերի բախման կենտրոնում։ Թեմայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու Հարավային Կովկասի քաղաքական պատմության բարդ փոխկապակցվածությունը, հասկանալու Իրանի ազդեցության մեխանիզմները վրացական պետական կազմավորումների նկատմամբ և գնահատելու վրացական քաղաքական ուժերի դերը տարածաշրջանային հարաբերությունների ձևավորման գործում։ Աշխատությունն ունի կարևոր գիտական և պատմագիտական նշանակություն Իրանի ու Վրաստանի պատմական կապերի, Սեֆյան ժամանակաշրջանի արտաքին քաղաքականության և Հարավային Կովկասի միջազգային հարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր է հատկապես իրանագիտության, վրացագիտության, կովկասագիտության և տարածաշրջանի միջնադարյան ու վաղ նոր շրջանի պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար՝ նպաստելով երկու ժողովուրդների պատմական փոխհարաբերությունների և տարածաշրջանի քաղաքական զարգացումների ավելի ամբողջական ընկալմանը։

Updated: 2026-11-20
Իրանի և Վրաստանի հարաբերությունների պատմությունից (XVI դար և XVII դարի առաջին երրորդ)

Free

Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Read more Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Read more