Երևանցի, Աբրահամ

Երևանցի, Աբրահամ

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

1721–1736 թվականների պատերազմների պատմությունը

Աշխատությունը հայ պատմագրության կարևոր սկզբնաղբյուրներից է, որն անդրադառնում է XVIII դարի առաջին կեսին Հայաստանի, Պարսկաստանի և հարակից տարածաշրջանների քաղաքական ու ռազմական իրադարձություններին՝ ներկայացնելով պատերազմների, ռազմական բախումների, իշխանական փոփոխությունների և տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցության բարդ ժամանակաշրջանը։ Հեղինակն իր պատմական շարադրանքում անդրադառնում է 1721 թվականից սկսվող իրադարձություններին, որոնք տեղի էին ունենում Պարսկաստանի Սեֆյան պետության թուլացման, ներքին քաղաքական անկայունության և արտաքին ռազմական ճնշումների պայմաններում։ Այդ ժամանակաշրջանը նշանավորվեց Աֆղանների ներխուժմամբ, Սեֆյան իշխանության ճգնաժամով, Օսմանյան կայսրության և Ռուսաստանի ակտիվացմամբ, ինչպես նաև Իրանի քաղաքական ու ռազմական համակարգի աստիճանական վերափոխմամբ։ Հատուկ պատմական նշանակություն ունի Հայաստանի և Անդրկովկասի տարածքում ծավալված իրադարձությունների ներկայացումը, քանի որ տարածաշրջանը հայտնվել էր մի քանի խոշոր տերությունների ռազմաքաղաքական շահերի բախման կենտրոնում։ Պատմական շարադրանքի առանցքային ուղղություններից է նաև Նադիրի՝ հետագայում Նադիր շահի անվամբ հայտնի դարձած զորահրամանատարի քաղաքական և ռազմական վերելքի ժամանակաշրջանը, որի գործունեությունը մեծապես փոխեց Պարսկաստանի և հարակից երկրների ուժերի հարաբերակցությունը։ Ներկայացվող ժամանակահատվածը հնարավորություն է տալիս հետևելու Սեֆյան պետության անկման հետևանքներին, աֆղանական ներխուժման իրադարձություններին, օսմանյան և ռուսական ռազմական գործողություններին, ինչպես նաև Նադիրի իշխանության ամրապնդմանն ու տարածաշրջանում նոր քաղաքական իրավիճակի ձևավորմանը։ Ստեղծագործության առանձնահատուկ արժեքը պայմանավորված է նաև հեղինակի՝ Աբրահամ Երևանցու պատմագրական հայացքով։ Որպես ժամանակաշրջանի իրադարձություններին մոտ կանգնած հայ պատմագիր՝ նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում XVIII դարի հայ պատմական մտածողության և վավերագրական հիշողության պահպանման գործում։ Նրա երկը արժեքավոր է ոչ միայն ռազմական գործողությունների և քաղաքական զարգացումների ժամանակագրությունը վերականգնելու, այլև այդ իրադարձությունների՝ հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրի վրա ունեցած ազդեցությունը հասկանալու տեսանկյունից։ Պատմական նյութի ներկայացումը կարևոր տեղեկություններ է հաղորդում այն ժամանակաշրջանի հասարակական կյանքի, տարածաշրջանի քաղաքական միջավայրի, իշխանությունների փոխհարաբերությունների և պատերազմական պայմաններում բնակչության դրության մասին։ Երկի աղբյուրագիտական նշանակությունը հատկապես մեծ է այն պատճառով, որ այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու XVIII դարի առաջին տասնամյակների պատմական իրադարձությունները հայ պատմագրական ավանդույթի տեսանկյունից և համադրելու հայ հեղինակների տեղեկությունները պարսկական, օսմանյան ու եվրոպական պատմական աղբյուրների հաղորդումների հետ։ Գրական առումով աշխատությունը պատկանում է պատմագրական արձակի ավանդույթին, որտեղ գերակշռում են իրադարձությունների ժամանակագրական շարադրանքը, պատմական փաստերի արձանագրումը և քաղաքական ու ռազմական զարգացումների նկարագրությունը։ Այն առանձնանում է որպես պատմական հիշողության պահպանման և անցյալի իրադարձությունների գրավոր վկայագրման նշանակալի օրինակ՝ միաժամանակ արտացոլելով իր ժամանակի պատմական ընկալումները և հայ մտավորականության հետաքրքրությունը տարածաշրջանի քաղաքական գործընթացների նկատմամբ։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի XVIII դարի պատմության, հայ-պարսկական հարաբերությունների, հայ ժողովրդի պատմական փորձառության, Նադիր շահի ժամանակաշրջանի և Մերձավոր Արևելքի ու Անդրկովկասի ռազմաքաղաքական պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր ընթերցանության նյութ է պատմաբանների, արևելագետների, պատմագրության հետազոտողների, ինչպես նաև այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի անցյալով, տարածաշրջանի միջազգային հարաբերություններով և հայ պատմական սկզբնաղբյուրներով։

Updated: 2026-11-18
1721–1736 թվականների պատերազմների պատմությունը

Free

Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more