Габриелян, Розалия Аршаковна

Габриелян, Розалия Аршаковна

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Հայ-ալանական հարաբերությունները հին և միջնադարյան ժամանակաշրջաններում

Աշխատությունը նվիրված է հայ և ալան ժողովուրդների միջև հնագույն ժամանակներից մինչև միջնադար ձևավորված պատմական, քաղաքական, ռազմական, տնտեսական և մշակութային հարաբերությունների ուսումնասիրությանը։ Այն անդրադառնում է երկու ժողովուրդների պատմական փոխառնչություններին՝ դիտարկելով նրանց աշխարհագրական հարևանությունը, տարածաշրջանային դիրքը, քաղաքական շահերի ընդհանրություններն ու հակասությունները, ինչպես նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում ձևավորված համագործակցության և փոխազդեցության դրսևորումները։ Հայերն ու ալանները կարևոր դեր են ունեցել Կովկասի և հարակից տարածքների պատմական գործընթացներում, իսկ նրանց հարաբերությունները զարգացել են տարբեր պետությունների, թագավորությունների և քաղաքական միավորումների ձևավորման, հզորացման ու փոփոխության պայմաններում։ Աշխատության պատմական դիտարկումների շրջանակում առանձնահատուկ նշանակություն ունի հին աշխարհի և միջնադարի քաղաքական իրավիճակի ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ ժամանակաշրջաններում տարածաշրջանի ժողովուրդների միջև կապերը պայմանավորված էին ինչպես աշխարհաքաղաքական իրադրությամբ, այնպես էլ առևտրական ճանապարհների, ռազմական դաշինքների, տարածքային շահերի և արտաքին քաղաքական մարտահրավերների ազդեցությամբ։ Հայ-ալանական հարաբերությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու Հայաստանի հյուսիսային և հյուսիսարևելյան հարևանների հետ ունեցած կապերի, Կովկասի ժողովուրդների փոխհարաբերությունների և տարածաշրջանային ուժերի հավասարակշռության փոփոխությունների մասին։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև երկու ժողովուրդների միջև հնարավոր մշակութային շփումների, փոխազդեցությունների և պատմական հիշողության ձևավորման նշանակությանը։ Թեման արժեքավոր է հատկապես այն առումով, որ հայոց պատմությունը ներկայացնում է ոչ միայն ներքին քաղաքական ու հասարակական զարգացումների համատեքստում, այլև հարևան ժողովուրդների հետ շարունակական փոխգործակցության լայն պատմական միջավայրում։ Աշխատությունը նպաստում է հայ-ալանական պատմական կապերի վերաբերյալ գիտելիքների խորացմանը, Կովկասի ժողովուրդների պատմության փոխկապակցվածության բացահայտմանը և Հայաստանի տարածաշրջանային պատմական հարաբերությունների ավելի համապարփակ ընկալմանը։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայոց պատմությամբ, ալանների պատմությամբ, Կովկասի միջնադարյան քաղաքական զարգացումներով, ժողովուրդների պատմական փոխհարաբերություններով և տարածաշրջանի միջազգային կապերով զբաղվող պատմաբանների, արևելագետների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։

Updated: 2026-11-20
Հայ-ալանական հարաբերությունները հին և միջնադարյան ժամանակաշրջաններում

Free

Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more