Գավուքչյան, Մարտիրոս Ս.

Գավուքչյան, Մարտիրոս Ս.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Արմեն և հայ անունների ծագումն ու Ուրարտուն

Գիրքը նվիրված է հայ ժողովրդի անվանման՝ «Արմեն» և «հայ» ձևերի ծագման, պատմական զարգացման և դրանց հետ կապված էթնիկական ու լեզվական հարցերի ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Ուրարտուի պատմական ժառանգությանը և Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն բնակչության պատմությանը։ Աշխատության առանցքում հայ ժողովրդի ինքնանվանման և այլ ժողովուրդների կողմից նրան տրված անվանումների առաջացման հանգամանքների բացահայտումն է, ինչպես նաև այդ անվանումների հնարավոր կապերի ուսումնասիրությունը տարածաշրջանի հնագույն պետական կազմավորումների, ցեղային միությունների և պատմական իրադարձությունների հետ։ Հեղինակը քննության է առնում «Արմեն» անվան պատմական կիրառությունը, դրա հիշատակությունները հին աղբյուրներում, տարածման աշխարհագրությունը և այն հարցը, թե ինչպես է այդ անվանումը կապվել Հայկական լեռնաշխարհի ու նրա բնակչության հետ։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում «հայ» անվան ծագման խնդրին՝ որպես հայ ժողովրդի ինքնության, պատմական հիշողության և ազգային ինքնագիտակցության կարևոր բաղադրիչի։ Աշխատության կարևոր ուսումնասիրական ուղղություններից է Ուրարտուի և հայ ժողովրդի պատմական փոխհարաբերությունների հարցը։ Ուրարտական պետությունը դիտարկվում է Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն քաղաքական, տնտեսական և մշակութային պատմության համատեքստում՝ հնարավորություն տալով անդրադառնալու տարածաշրջանի բնակչության էթնիկական կազմին, լեզվական միջավայրին, մշակութային ժառանգությանը և պատմական շարունակականության խնդրին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի տարբեր ժամանակաշրջանների պատմական տեղեկությունների, հնագույն անվանումների և աշխարհագրական տվյալների համադրումը, որի միջոցով փորձ է արվում պարզաբանել հայ ժողովրդի անվանման ձևավորման պատմական նախադրյալները և դրա կապը Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն անցյալի հետ։ Գրքի թեմատիկ շրջանակը ներառում է պատմական անվանագիտության, էթնոգենեզի, հին արևելյան պատմության և հայ ժողովրդի ծագումնաբանության փոխկապակցված խնդիրներ՝ ընդգծելով, որ ժողովուրդների անունների ուսումնասիրությունը կարևոր միջոց է նրանց պատմական տեղաշարժերը, մշակութային շփումները և ինքնության ձևավորման գործընթացները հասկանալու համար։ Աշխատությունը կարևոր է նաև նրանով, որ անդրադառնում է հայագիտության մեջ առանցքային նշանակություն ունեցող այն հարցերին, որոնք վերաբերում են Հայաստանի հնագույն պատմության ժամանակագրությանը, Ուրարտուի պատմական դերին և հայ ժողովրդի ձևավորման գործընթացի ուսումնասիրությանը։ Այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս խորանալու հայ ժողովրդի անվանման շուրջ ձևավորված պատմագիտական ու լեզվաբանական հարցադրումների մեջ, ծանոթանալու Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պատմության ուսումնասիրման կարևոր ուղղություններին և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու հայ ազգային ինքնության պատմական արմատների վերաբերյալ։ Գիրքը արժեքավոր է հայագիտությամբ, հին արևելքի պատմությամբ, պատմական լեզվաբանությամբ, ազգանվանաբանությամբ և Հայկական լեռնաշխարհի քաղաքակրթական ժառանգությամբ հետաքրքրվողների համար, ինչպես նաև կարող է օգտակար լինել ուսանողների, հետազոտողների և ընթերցողների համար, ովքեր ցանկանում են ուսումնասիրել հայ ժողովրդի անվանման ծագման ու Ուրարտուի պատմության միջև առկա պատմագիտական հարցերը։

Updated: 2026-11-20
Արմեն և հայ անունների ծագումն ու Ուրարտուն

Free

Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more