Ղորղանյան, Ստեփան

Ղորղանյան, Ստեփան

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Կարսի մարզը Հայաստանի Հանրապետության կազմում (1919 թ. ապրիլ – 1920 թ. հոկտեմբեր). Կարսի նահանգապետ Ստեփան Ղորղանյանի հուշերը

Գիրքը ներկայացնում է Հայաստանի առաջին Հանրապետության պատմության կարևորագույն և բարդ ժամանակաշրջաններից մեկը՝ Կարսի մարզի ընդգրկումը Հայաստանի Հանրապետության կազմում, նրա վարչական կառավարումը, քաղաքական ու հասարակական կյանքը և տարածաշրջանում տեղի ունեցող իրադարձությունները 1919 թվականի ապրիլից մինչև 1920 թվականի հոկտեմբերն ընկած ժամանակահատվածում։ Աշխատանքի հիմքում Կարսի նահանգապետ Ստեփան Ղորղանյանի հուշագրություններն են, որոնք արժեքավոր պատկերացում են տալիս պետական կառավարման համակարգի ձևավորման, տեղական իշխանությունների գործունեության, վարչական խնդիրների լուծման և նորանկախ հայկական պետության առջև ծառացած բազմաթիվ մարտահրավերների մասին։ Հուշերում արտացոլվում են Կարսի մարզի քաղաքական, տնտեսական, հասարակական և ազգային կյանքի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության պետական կառույցների հաստատման ու ամրապնդման ուղղությամբ իրականացված աշխատանքները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մարզի կառավարման կազմակերպմանը, պետական հաստատությունների գործունեությանը, անվտանգության ապահովման խնդիրներին, բնակչության սոցիալական պայմաններին, ներքին կարգուկանոնի պահպանմանը և տարբեր համայնքների միջև հարաբերություններին։ Հեղինակի՝ որպես Կարսի նահանգապետի, անմիջական մասնակցությունն ու պաշտոնեական դիրքը նրա վկայությունները դարձնում են պատմական իրադարձությունների ուսումնասիրման կարևոր սկզբնաղբյուր՝ հնարավորություն տալով ծանոթանալու ոչ միայն քաղաքական որոշումներին ու պետական քաղաքականության ընդհանուր ուղղություններին, այլև դրանց իրականացման ընթացքում առաջացած գործնական դժվարություններին, հակասություններին և վարչական բարդություններին։ Ստեղծագործությունը կարևոր տեղ է հատկացնում նաև տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական նշանակությանը, Հայաստանի առաջին Հանրապետության սահմանների ձևավորման գործընթացներին, հարևան ուժերի հետ հարաբերություններին և Կարսի մարզում տիրող անկայուն իրավիճակին։ Ներկայացված ժամանակաշրջանը Հայաստանի նորագույն պատմության վճռորոշ փուլերից էր, երբ պետականության վերականգնմանն ու ամրապնդմանն ուղղված ջանքերը զուգորդվում էին արտաքին քաղաքական լարվածությամբ, տարածքային խնդիրներով, տնտեսական դժվարություններով և հասարակական կյանքի վերակազմավորման անհրաժեշտությամբ։ Այս համատեքստում հուշագրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու այն պայմանների մասին, որոնցում գործել են Հայաստանի առաջին Հանրապետության պետական պաշտոնյաները, ինչպես նաև գնահատելու տեղական կառավարման նշանակությունը երիտասարդ պետության գոյատևման և պետական համակարգի կայացման գործում։ Աշխատանքի պատմագիտական արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն լրացնում է Հայաստանի առաջին Հանրապետության վերաբերյալ պատմական ուսումնասիրությունները՝ ուշադրությունը կենտրոնացնելով ոչ միայն կենտրոնական իշխանության գործունեության, այլև առանձին վարչական շրջանների կառավարման առանձնահատկությունների վրա։ Հեղինակի անձնական դիտարկումները, պաշտոնեական փորձը և ժամանակակից իրադարձությունների նկարագրությունը հուշագրությանը հաղորդում են վավերագրական բնույթ՝ միաժամանակ պահպանելով անհատական հիշողության և պատմական ժամանակաշրջանի ընկալման առանձնահատկությունները։ Գիրքը կարևոր է Հայաստանի տարածքային և վարչական պատմությամբ, ազգային պետականության ձևավորման գործընթացներով, հայ քաղաքական մտքի զարգացմամբ և XX դարի սկզբի հասարակական իրադարձություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն արժեքավոր նյութ է պատմաբանների, քաղաքագետների, հասարակագետների, ուսանողների և հետազոտողների համար, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր ցանկանում են խորությամբ ուսումնասիրել Հայաստանի առաջին Հանրապետության պատմությունը, Կարսի մարզի տեղն ու դերը հայկական պետականության պատմական զարգացման մեջ և պետական կառավարման իրական փորձը պատմական բարդ պայմաններում։

Updated: 2026-11-21
Կարսի մարզը Հայաստանի Հանրապետության կազմում (1919 թ. ապրիլ – 1920 թ. հոկտեմբեր). Կարսի նահանգապետ Ստեփան Ղորղանյանի հուշերը

Free

Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more