Гумба, Гурам Джотович

Гумба, Гурам Джотович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Վայնախյան ցեղերի բնակեցումը՝ ըստ «Աշխարհացույցի» (VII դարի հայկական աշխարհագրություն)

Աշխատությունը նվիրված է վայնախյան ցեղերի պատմական բնակեցման, տարածքային տեղաբաշխման և աշխարհագրական դիրքի ուսումնասիրությանը՝ հիմնվելով VII դարի հայկական աշխարհագրական արժեքավոր հուշարձաններից մեկի՝ «Աշխարհացույցի» տեղեկությունների վրա։ Ուսումնասիրության առանցքում հյուսիսկովկասյան տարածաշրջանի բնակչության պատմական պատկերի վերակազմությունն է, վայնախյան ցեղերի բնակության տարածքների առանձնացումը, նրանց աշխարհագրական միջավայրի բնութագրումը և տարածաշրջանի մյուս ժողովուրդների ու ցեղային միավորումների հետ ունեցած տարածքային առնչությունների դիտարկումը։ «Աշխարհացույցը», որպես վաղ միջնադարյան Հայաստանի աշխարհագրական և պատմական գիտելիքների կարևորագույն աղբյուր, հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու Կովկասի ժողովուրդների բնակեցման, տարածքային բաժանման, աշխարհագրական սահմանների և պատմական փոխհարաբերությունների մասին։ Դրա տեղեկությունների ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի վայնախների՝ չեչենների և ինգուշների պատմական նախահայրերի, էթնիկ կազմավորման և բնակության աշխարհագրության հարցերի լուսաբանման համար։ Աշխատությունը նաև ուշադրություն է հրավիրում հայկական միջնադարյան աշխարհագրական ավանդույթի արժեքին՝ որպես ոչ միայն Հայաստանի, այլև հարակից ժողովուրդների ու տարածաշրջանների պատմության ուսումնասիրման սկզբնաղբյուրի։ Այն նպաստում է Կովկասի վաղ միջնադարյան էթնիկական քարտեզի, բնակչության տեղաշարժերի, ցեղային տարածքների ձևավորման և տարածաշրջանային պատմական գործընթացների ավելի ամբողջական ընկալմանը։ Հատկապես կարևոր է հայկական գրավոր աղբյուրների դերը հարևան ժողովուրդների պատմության ուսումնասիրության գործում, քանի որ դրանցում պահպանված աշխարհագրական տեղեկությունները հնարավորություն են տալիս համադրելու տարբեր պատմական ավանդույթներ և վեր հանելու Կովկասի ժողովուրդների անցյալի վերաբերյալ արժեքավոր տվյալներ։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում Կովկասի պատմությամբ, վայնախ ժողովուրդների ծագումնաբանությամբ, հայ-կովկասյան պատմական առնչություններով, միջնադարյան աշխարհագրությամբ և պատմական ազգագրությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։ Այն արժեքավոր ուսումնասիրության նյութ է բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են հին և միջնադարյան աղբյուրների միջոցով ժողովուրդների բնակեցման պատմության բացահայտմամբ և տարածաշրջանի պատմական ու էթնիկական պատկերի ձևավորման գործընթացներով։

Updated: 2026-11-20
Վայնախյան ցեղերի բնակեցումը՝ ըստ «Աշխարհացույցի» (VII դարի հայկական աշխարհագրություն)

Free

Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Read more Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Read more Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Read more