Хачатрян, Александр Арутюнович

Хачатрян, Александр Арутюнович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Հայաստանի արաբական արձանագրությունների ժողովածու․ VIII–XVI դարեր

Գիրքը նվիրված է Հայաստանի տարածքում պահպանված VIII–XVI դարերի արաբալեզու արձանագրությունների հավաքմանը, ուսումնասիրությանը, գիտական ներկայացմանը և պատմամշակութային նշանակության բացահայտմանը։ Այն կարևոր աղբյուրագիտական աշխատանք է, որն անդրադառնում է Հայաստանի պատմության այն ժամանակաշրջաններին, երբ տարածաշրջանը գտնվել է արաբական քաղաքական, վարչական, ռազմական և մշակութային ազդեցությունների տարբեր դրսևորումների ներքո։ Արաբական արձանագրությունները պատմական սկզբնաղբյուրների առանձնահատուկ տեսակ են, քանի որ դրանցում արտացոլված գրավոր տեղեկությունները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն առանձին պատմական իրադարձություններ, այլև հասարակական կյանքի, պետական կառավարման, կրոնական պատկերացումների, լեզվական միջավայրի, մշակութային փոխազդեցությունների և տեղական համայնքների զարգացման տարբեր կողմերը։ Ժողովածուի առանցքային նշանակությունը Հայաստանի տարածքում հայտնաբերված արաբալեզու վիմագրական նյութի համակարգումն ու գիտական շրջանառության մեջ ներառումն է, ինչի շնորհիվ ընթերցողը հնարավորություն է ստանում պատկերացում կազմելու արաբական գրավոր մշակույթի ներկայության, տարածման և պատմական միջավայրի մասին։ Նման արձանագրությունները կարող են պահպանել տեղեկություններ շինարարական աշխատանքների, կրոնական հաստատությունների, հուշարձանների, հիշատակությունների, նվիրատվությունների, պաշտոնատար անձանց, պատմական գործիչների, ինչպես նաև տարբեր ժամանակաշրջանների հասարակական հարաբերությունների վերաբերյալ։ Դրանց ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի միջնադարյան պատմության ճշգրտման, պատմական տեղանունների և անձնանունների բացահայտման, ժամանակագրական տվյալների համադրման և տարբեր գրավոր աղբյուրներում պահպանված տեղեկությունների համեմատական քննության համար։ Աշխատանքը արժեքավոր է նաև արաբական գրի, լեզվի, վիմագրական ոճերի և արձանագրությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ VIII–XVI դարերն ընդգրկող ժամանակային լայն շրջանակը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու արաբալեզու արձանագրական ժառանգության պատմական շարունակականությունը, դրա փոփոխությունները և կապը Հայաստանի քաղաքական ու մշակութային կյանքի տարբեր փուլերի հետ։ Նյութի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև Հայաստանի և հարակից արևելյան երկրների պատմական հարաբերությունների, տարածաշրջանում տարբեր լեզուների ու մշակութային ավանդույթների համակեցության, ինչպես նաև արաբական և տեղական մշակույթների փոխազդեցության գործընթացների բացահայտման համար։ Վիմագրական աղբյուրների առանձնահատուկ արժեքն այն է, որ դրանք հաճախ պահպանվել են իրենց սկզբնական պատմական միջավայրում և կարող են լրացնել տարեգրություններում, ձեռագրերում ու այլ գրավոր աղբյուրներում առկա տեղեկությունները՝ ներկայացնելով պատմական իրականության անմիջական նյութական վկայություններ։ Այս առումով ժողովածուն նշանակալի ներդրում է Հայաստանի արաբական գրավոր ժառանգության ուսումնասիրության, միջնադարյան պատմության աղբյուրագիտական հենքի ընդլայնման և արևելագիտական հետազոտությունների զարգացման գործում։ Այն կարևոր գիտական ու ճանաչողական արժեք ունի պատմաբանների, արևելագետների, արաբագետների, վիմագրագետների, լեզվաբանների, հնագետների և Հայաստանի միջնադարյան պատմությամբ ու մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ ծառայելով որպես մասնագիտական հետազոտությունների, համեմատական ուսումնասիրությունների և պատմական հիշողության պահպանման կարևոր աղբյուր։

Updated: 2026-11-17
Հայաստանի արաբական արձանագրությունների ժողովածու․ VIII–XVI դարեր

Free

Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Read more Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more