Хачатрян, Роберт Грачикович

Хачатрян, Роберт Грачикович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Հայաստանի պատմությունը և հայ-ռուսական հարաբերությունները ռուս պատմագրության մեջ (17-րդ դար – 19-րդ դարի սկիզբ)

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի պատմության և հայ-ռուսական հարաբերությունների լուսաբանմանը ռուս պատմագրության մեջ՝ 17-րդ դարից մինչև 19-րդ դարի սկիզբն ընկած ժամանակահատվածում։ Այն ներկայացնում է, թե ինչպես են ռուս պատմական մտքի ձևավորման և զարգացման տարբեր փուլերում ուսումնասիրվել, մեկնաբանվել և ներկայացվել Հայաստանի անցյալը, հայ ժողովրդի պատմական ճակատագիրը, քաղաքական ու հասարակական կյանքը, ինչպես նաև Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև ձևավորված բազմաշերտ հարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրության կենտրոնում է պատմական գիտելիքի ձևավորման գործընթացը, հայ ժողովրդի մասին ռուսական պատմագիտական պատկերացումների զարգացումը և այն աղբյուրների, տեղեկությունների ու պատմական վկայությունների նշանակությունը, որոնց հիման վրա ռուս հեղինակները փորձել են ներկայացնել Հայաստանի պատմությունը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու ռուս պատմագրության մեջ Հայաստանի նկատմամբ հետաքրքրության առաջացման և աստիճանական ընդլայնման ընթացքը՝ այն կապելով տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական, դիվանագիտական, մշակութային և մտավոր զարգացումների հետ։ Հայ-ռուսական հարաբերությունների ուսումնասիրությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես երկու ժողովուրդների և պետությունների միջև պատմական կապերի ամբողջություն, այլև որպես կարևոր պատմագիտական թեմա, որի մեկնաբանությունը տարբեր ժամանակներում պայմանավորվել է Ռուսաստանի արտաքին քաղաքական առաջնահերթություններով, տարածաշրջանային շահերով և պատմական իրադարձությունների վերաբերյալ ձևավորված պատկերացումներով։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հայ ժողովրդի պատմական ներկայության, Հայաստանի աշխարհագրական ու քաղաքական նշանակության, տարածաշրջանում տեղի ունեցած փոփոխությունների և Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների պատմական նախադրյալների ընկալմանը ռուս հեղինակների աշխատություններում։ 17-րդ դարից մինչև 19-րդ դարի սկիզբն ընդգրկող ժամանակահատվածը հատկապես կարևոր է, քանի որ այն ներառում է ինչպես պատմական տեղեկությունների կուտակման ու տարածման, այնպես էլ պատմագիտական հետաքրքրությունների աստիճանական համակարգման և նոր մոտեցումների ձևավորման փուլեր։ Այս համատեքստում ռուս պատմագրությունը դիտարկվում է որպես կարևոր աղբյուր ոչ միայն Ռուսաստանի մտավոր և գիտական պատմությունն ուսումնասիրելու, այլև Հայաստանի պատմության վերաբերյալ տարբեր ժամանակներում ձևավորված արտաքին ընկալումները հասկանալու համար։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն հնարավորություն է տալիս բացահայտելու պատմական իրադարձությունների մեկնաբանության առանձնահատկությունները, տարբերակելու պատմական փաստերի ներկայացումն ու դրանց գաղափարական գնահատականները և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու Հայաստանի մասին ռուսական պատմագիտական ավանդույթի ձևավորման ընթացքի վերաբերյալ։ Այն կարևոր նշանակություն ունի հայ պատմագրության, ռուսագիտության, արևելագիտության և միջազգային պատմական հարաբերությունների ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով հայ-ռուսական պատմական կապերի բազմակողմանի ընկալմանը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, պատմագրության մասնագետներին, արևելագետներին, հայ-ռուսական հարաբերություններն ուսումնասիրող հետազոտողներին, ուսանողներին և ընթերցողներին, որոնք ցանկանում են խորությամբ ծանոթանալ Հայաստանի պատմության արտացոլմանը ռուսական պատմագիտական մտքում և հասկանալ, թե ինչպես են ձևավորվել ու զարգացել երկու ժողովուրդների ընդհանուր պատմական անցյալի վերաբերյալ գիտական պատկերացումները։

Updated: 2026-11-21
Հայաստանի պատմությունը և հայ-ռուսական հարաբերությունները ռուս պատմագրության մեջ (17-րդ դար – 19-րդ դարի սկիզբ)

Free

Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Read more Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more