Халед Абдул Галиль Шахер

Халед Абдул Галиль Шахер

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Հյուսիսային Եմենի հասարակական ուժերի դասավորությունը և քաղաքական պայքարը (1934–1962 թթ.)

Աշխատությունը նվիրված է Հյուսիսային Եմենի հասարակական և քաղաքական կյանքի վերափոխումներին, ընդդիմադիր ուժերի ձևավորմանը և իմամական իշխանության դեմ ծավալված քաղաքական պայքարի պատմությանը՝ 1934 թվականից մինչև 1962 թվականի հեղափոխությունը։ Ուսումնասիրության առանցքում հասարակական տարբեր խավերի, քաղաքական խմբավորումների և ազգային-ազատագրական շարժման ներկայացուցիչների միջև ձևավորված հարաբերություններն են, նրանց շահերի բախումները, համագործակցության հնարավորությունները և իշխանության փոփոխության հասնելու տարբեր մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Եմենի ավանդական հասարակական կառուցվածքին, իմամական կառավարման առանձնահատկություններին, երկրի սոցիալ-տնտեսական հետամնացության պատճառներին և այն ներքին ու արտաքին հանգամանքներին, որոնք նպաստեցին ընդդիմադիր տրամադրությունների տարածմանը։ Քննության է առնվում գյուղացիության, առևտրական խավի, ազդեցությունը կորցրած ավատատիրական շրջանակների, կրթված երիտասարդության և հասարակական այլ խմբերի դժգոհությունը գործող վարչակարգից, ինչպես նաև նրանց մասնակցությունը քաղաքական վերափոխումների պահանջով ձևավորված շարժումներին։ Կարևոր տեղ է հատկացվում «Ազատ յեմենցիներ» շարժման ծագմանը, գաղափարական զարգացմանը, կազմակերպական կայացմանը և քաղաքական գործունեությանը։ Ներկայացվում է, թե ինչպես սկզբնական շրջանում առանձին քաղաքներում և Կահիրեի կրթական միջավայրում գործող երիտասարդական խմբերի շրջանակներում առաջացած ընդդիմադիր գաղափարները հետագայում վերածվեցին կազմակերպված քաղաքական շարժման, որն աստիճանաբար ձևավորեց հասարակության վերակառուցման, կառավարման բարեփոխման և քաղաքացիների իրավունքների ընդլայնմանն ուղղված ծրագրեր։ Անդրադարձ է կատարվում շարժման տարբեր կազմակերպական ձևերին, այդ թվում՝ «Ազատ յեմենցիների կուսակցությանը», «Մեծ յեմենական միությանը» և «Յեմենական միությանը», ինչպես նաև դրանց գործունեության առանձնահատկություններին, ղեկավարության ձևավորմանը և գաղափարական տարաձայնություններին։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ընդդիմադիր ուժերի՝ հասարակական բարեփոխումների և քաղաքական իշխանության փոփոխության հարցում որդեգրած տարբեր մարտավարությունների համեմատական քննությունը։ Բացահայտվում են աստիճանական բարեփոխումների ճանապարհով երկիրը արդիականացնելու կողմնակիցների և ավելի արմատական քաղաքական վերափոխումների անհրաժեշտությունը պաշտպանողների միջև առկա հակասությունները։ Քննարկվում են նաև կրոնական պատկանելության, ցեղային հարաբերությունների, տեղային շահերի և հասարակական տարբեր խմբերի միջև եղած սոցիալական տարբերությունների ազդեցությունը ընդդիմադիր շարժման միասնականության վրա։ Առանձին ուշադրության են արժանանում 1948 և 1955 թվականների քաղաքական իրադարձությունները, դրանց ընթացքում ընդդիմադիր կազմակերպությունների դիրքորոշումները, իշխանության ներսում առկա հակասությունները և այդ իրադարձությունների հետևանքները երկրի հետագա քաղաքական զարգացման համար։ Ներկայացվում է նաև 1950-ական թվականների երկրորդ կեսին ընդդիմադիր դաշտում տեղի ունեցած փոփոխությունների ընթացքը, երբ ի հայտ եկան նոր քաղաքական և գաղափարական ուղղություններ, այդ թվում՝ արաբական ազգայնական շարժումը, Բաասի ներկայացուցիչները և ազատ սպաների կազմակերպությունը։ Քննության են առնվում հին ընդդիմադիր կառույցների ներքին ճգնաժամը, դրանց պառակտումները, նոր քաղաքական ուժերի ձևավորումը և տարբեր խմբավորումների միջև համագործակցության ընդհանուր ճակատ ստեղծելու փորձերը։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում են նաև Եմենի արտաքին քաղաքական միջավայրը, հարևան պետությունների հետ հարաբերությունները, հարավային տարածքներում բրիտանական ազդեցության հարցը և տարածաշրջանային զարգացումների ներգործությունը երկրի ներքին քաղաքական գործընթացների վրա։ Պատմական իրադարձությունները դիտարկվում են ոչ միայն իշխանության և ընդդիմության հակամարտության տեսանկյունից, այլև հասարակական կառուցվածքի փոփոխությունների, նոր քաղաքական գիտակցության ձևավորման և ազգային միասնության գաղափարի տարածման համատեքստում։ Հատուկ նշանակություն ունի 1962 թվականի հեղափոխության նախապատրաստման և իրականացման գործում նախորդ տասնամյակների ընդդիմադիր շարժման ունեցած դերի ուսումնասիրությունը, քանի որ հենց այդ երկարատև քաղաքական պայքարի արդյունքում ձևավորված ուժերն ու գաղափարները կարևոր դեր խաղացին իմամական վարչակարգի տապալման և հանրապետական կառավարման հաստատման գործընթացում։ Հեղինակն իր ուսումնասիրության մեջ համադրում է քաղաքական կազմակերպությունների ծրագրային փաստաթղթերը, նրանց ղեկավարների և մասնակիցների աշխատությունները, հուշագրությունները, մամուլի հրապարակումները, պետական ու դիվանագիտական փաստաթղթերը՝ փորձելով ամբողջական պատկեր ներկայացնել շարժման սոցիալական հիմքերի, գաղափարական ուղղությունների և պատմական զարգացման մասին։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկություններից է ընդդիմադիր շարժումը որպես բազմաշերտ և ժամանակի ընթացքում փոփոխվող հասարակական-քաղաքական երևույթ դիտարկելը՝ բացահայտելով դրա ներսում առկա շահերի տարբերությունները, միավորման դժվարությունները և քաղաքական նպատակների աստիճանական վերափոխումը։ Այն արժեքավոր ուսումնասիրություն է Եմենի նորագույն պատմությամբ, արաբական աշխարհի ազգային-ազատագրական շարժումներով, ավանդական միապետական կառավարման համակարգերի ճգնաժամով, քաղաքական կազմակերպությունների ձևավորմամբ և հասարակական արդիականացման գործընթացներով հետաքրքրվողների համար։ Գիրքը հնարավորություն է տալիս խորությամբ հասկանալու, թե ինչպես են հասարակական տարբեր խմբերի շահերը, գաղափարական հակասությունները և քաղաքական պայքարի կազմակերպված ձևերը փոխազդում պետական համակարգի վերափոխման ընթացքում, ինչպես նաև գնահատելու 1934–1962 թվականների իրադարձությունների նշանակությունը ժամանակակից Եմենի պետականության և քաղաքական ինքնության ձևավորման պատմական ընթացքի մեջ։

Updated: 2026-11-21
Հյուսիսային Եմենի հասարակական ուժերի դասավորությունը և քաղաքական պայքարը (1934–1962 թթ.)

Free

Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Read more Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Read more