Իբն Աբդ ալ-Զահիր

Իբն Աբդ ալ-Զահիր

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Արաբական աղբյուրներ․ Կիլիկյան Հայաստանի պատմության մամլուքյան սկզբնաղբյուրները, առաջին հատոր

Գիրքը նվիրված է Կիլիկյան Հայաստանի պատմության ուսումնասիրության համար կարևորագույն նշանակություն ունեցող արաբալեզու պատմական սկզբնաղբյուրներին՝ մասնավորապես Մամլուքյան պետության պատմագրական ժառանգությանը և հայ-մամլուքյան քաղաքական ու դիվանագիտական հարաբերություններին։ Այն ներկայացնում է միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի պատմական իրադարձությունների վերաբերյալ արժեքավոր վկայություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս Կիլիկյան Հայաստանի պատմությունը դիտարկելու ոչ միայն հայկական, այլև արաբական պատմագրության տեսանկյունից՝ բացահայտելով տարածաշրջանի քաղաքական զարգացումները, պետությունների միջև հարաբերությունները, ռազմական բախումները, դիվանագիտական շփումները և պատմական իրադարձությունների փոխադարձ ազդեցությունները։ Հատորի հիմնական բովանդակությունը կազմում են նշանավոր արաբ պատմագիր և պետական գործիչ Մուհի ալ-Դին Իբն Աբդ ալ-Զահիրի պատմական երկերից կատարված թարգմանական քաղվածքները։ Հեղինակը Մամլուքյան պետության երեք սուլթանների օրոք զբաղեցրել է արքունի դիվանապետի պաշտոնը, ինչի շնորհիվ հնարավորություն է ունեցել անմիջականորեն տեղեկանալու պետության ներքին և արտաքին քաղաքականությանը, արքունիքի գործունեությանը, ռազմական արշավանքներին ու դիվանագիտական հարաբերություններին վերաբերող կարևոր իրադարձություններին։ Նրա աշխատություններում պահպանված տեղեկությունները առանձնահատուկ արժեք ունեն Կիլիկյան Հայաստանի պատմության՝ 1260–1292 թվականներն ընդգրկող ժամանակաշրջանի ուսումնասիրության համար։ Այդ ժամանակաշրջանը Կիլիկյան հայկական թագավորության պատմության բարդ և վճռորոշ փուլերից էր, երբ տարածաշրջանում տեղի ունեցող քաղաքական ու ռազմական զարգացումները, Մամլուքյան սուլթանության ընդարձակման քաղաքականությունը և հարևան ուժերի միջև հարաբերությունների փոփոխությունները մեծ ազդեցություն էին թողնում հայկական պետության անվտանգության, արտաքին քաղաքականության և հետագա պատմական ընթացքի վրա։ Իբն Աբդ ալ-Զահիրի հաղորդումները կարևոր հնարավորություն են ընձեռում ուսումնասիրելու այդ իրադարձությունները ժամանակակից արաբ պատմագրի ներկայացմամբ՝ ուշադրություն դարձնելով ինչպես քաղաքական որոշումներին ու ռազմական գործողություններին, այնպես էլ դրանց ուղեկցող դիվանագիտական գործընթացներին։ Սկզբնաղբյուրների առանձնահատուկ արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ հեղինակը բազմաթիվ իրադարձություններ ներկայացնում է որպես դրանց անմիջական մասնակից և ականատես, ինչն արձանագրություններին հաղորդում է ժամանակաշրջանի քաղաքական իրականության հետ անմիջական կապ ունեցող վավերագրական նշանակություն։ Միաժամանակ նրա հաղորդումները կարևոր են միջնադարյան արաբական պատմագրության առանձնահատկությունների, պատմական իրադարձությունների մատուցման սկզբունքների, արքունական գրագրության և պետական գաղափարախոսության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս համադրելու արաբական և հայկական պատմական տեղեկությունները, վերանայելու առանձին իրադարձությունների վերաբերյալ պատկերացումները, ճշգրտելու ժամանակագրական տվյալները և առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու Կիլիկյան Հայաստանի ու Մամլուքյան պետության փոխհարաբերությունների մասին։ Գագիկ Դանիելյանի՝ բնագրերից կատարված թարգմանությունը, առաջաբանը և ծանոթագրությունները կարևոր դեր ունեն միջնադարյան արաբալեզու նյութի գիտական մատչելիության ապահովման գործում՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ընկալելու սկզբնաղբյուրների պատմական բովանդակությունը և դրանց նշանակությունը հայոց պատմության համատեքստում։ Գրքի գիտական արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն ներկայացված տեղեկությունների բովանդակությամբ, այլև օտարալեզու պատմական վկայությունների հայերեն թարգմանությամբ և հայագիտության աղբյուրագիտական շրջանակի ընդլայնմամբ։ Այն նպաստում է Կիլիկյան Հայաստանի պատմության առավել բազմակողմանի ուսումնասիրությանը, միջնադարյան Հայաստանի արտաքին քաղաքականության, հայ-արաբական հարաբերությունների և Մերձավոր Արևելքի քաղաքական պատմության վերաբերյալ գիտելիքների հարստացմանը։ Հատորը կարևոր նշանակություն ունի նաև պատմական հիշողության և մշակութային ժառանգության պահպանման տեսանկյունից, քանի որ գիտական շրջանառության մեջ է դնում արաբական պատմագրության մեջ պահպանված այնպիսի տեղեկություններ, որոնք լրացնում և ամբողջացնում են Հայաստանի միջնադարյան պատմության վերաբերյալ առկա սկզբնաղբյուրային պատկերը։ Այն արժեքավոր ուսումնասիրություն է հայագետների, պատմաբանների, միջնադարագետների, արաբագիտության և արևելագիտության մասնագետների, աղբյուրագետների, ինչպես նաև Կիլիկյան Հայաստանի, Մամլուքյան պետության և միջնադարյան հայ-արաբական քաղաքական ու մշակութային հարաբերությունների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Updated: 2026-11-18
Արաբական աղբյուրներ․ Կիլիկյան Հայաստանի պատմության մամլուքյան սկզբնաղբյուրները, առաջին հատոր

Free

Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Read more Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more