Իբն Աբդ ալ-Զահիր

Իբն Աբդ ալ-Զահիր

menu_book Տեսնել նյութերը

Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Պատմություն

Արաբական աղբյուրներ․ Կիլիկյան Հայաստանի պատմության մամլուքյան սկզբնաղբյուրները, առաջին հատոր

Գիրքը նվիրված է Կիլիկյան Հայաստանի պատմության ուսումնասիրության համար կարևորագույն նշանակություն ունեցող արաբալեզու պատմական սկզբնաղբյուրներին՝ մասնավորապես Մամլուքյան պետության պատմագրական ժառանգությանը և հայ-մամլուքյան քաղաքական ու դիվանագիտական հարաբերություններին։ Այն ներկայացնում է միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի պատմական իրադարձությունների վերաբերյալ արժեքավոր վկայություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս Կիլիկյան Հայաստանի պատմությունը դիտարկելու ոչ միայն հայկական, այլև արաբական պատմագրության տեսանկյունից՝ բացահայտելով տարածաշրջանի քաղաքական զարգացումները, պետությունների միջև հարաբերությունները, ռազմական բախումները, դիվանագիտական շփումները և պատմական իրադարձությունների փոխադարձ ազդեցությունները։ Հատորի հիմնական բովանդակությունը կազմում են նշանավոր արաբ պատմագիր և պետական գործիչ Մուհի ալ-Դին Իբն Աբդ ալ-Զահիրի պատմական երկերից կատարված թարգմանական քաղվածքները։ Հեղինակը Մամլուքյան պետության երեք սուլթանների օրոք զբաղեցրել է արքունի դիվանապետի պաշտոնը, ինչի շնորհիվ հնարավորություն է ունեցել անմիջականորեն տեղեկանալու պետության ներքին և արտաքին քաղաքականությանը, արքունիքի գործունեությանը, ռազմական արշավանքներին ու դիվանագիտական հարաբերություններին վերաբերող կարևոր իրադարձություններին։ Նրա աշխատություններում պահպանված տեղեկությունները առանձնահատուկ արժեք ունեն Կիլիկյան Հայաստանի պատմության՝ 1260–1292 թվականներն ընդգրկող ժամանակաշրջանի ուսումնասիրության համար։ Այդ ժամանակաշրջանը Կիլիկյան հայկական թագավորության պատմության բարդ և վճռորոշ փուլերից էր, երբ տարածաշրջանում տեղի ունեցող քաղաքական ու ռազմական զարգացումները, Մամլուքյան սուլթանության ընդարձակման քաղաքականությունը և հարևան ուժերի միջև հարաբերությունների փոփոխությունները մեծ ազդեցություն էին թողնում հայկական պետության անվտանգության, արտաքին քաղաքականության և հետագա պատմական ընթացքի վրա։ Իբն Աբդ ալ-Զահիրի հաղորդումները կարևոր հնարավորություն են ընձեռում ուսումնասիրելու այդ իրադարձությունները ժամանակակից արաբ պատմագրի ներկայացմամբ՝ ուշադրություն դարձնելով ինչպես քաղաքական որոշումներին ու ռազմական գործողություններին, այնպես էլ դրանց ուղեկցող դիվանագիտական գործընթացներին։ Սկզբնաղբյուրների առանձնահատուկ արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ հեղինակը բազմաթիվ իրադարձություններ ներկայացնում է որպես դրանց անմիջական մասնակից և ականատես, ինչն արձանագրություններին հաղորդում է ժամանակաշրջանի քաղաքական իրականության հետ անմիջական կապ ունեցող վավերագրական նշանակություն։ Միաժամանակ նրա հաղորդումները կարևոր են միջնադարյան արաբական պատմագրության առանձնահատկությունների, պատմական իրադարձությունների մատուցման սկզբունքների, արքունական գրագրության և պետական գաղափարախոսության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս համադրելու արաբական և հայկական պատմական տեղեկությունները, վերանայելու առանձին իրադարձությունների վերաբերյալ պատկերացումները, ճշգրտելու ժամանակագրական տվյալները և առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու Կիլիկյան Հայաստանի ու Մամլուքյան պետության փոխհարաբերությունների մասին։ Գագիկ Դանիելյանի՝ բնագրերից կատարված թարգմանությունը, առաջաբանը և ծանոթագրությունները կարևոր դեր ունեն միջնադարյան արաբալեզու նյութի գիտական մատչելիության ապահովման գործում՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ընկալելու սկզբնաղբյուրների պատմական բովանդակությունը և դրանց նշանակությունը հայոց պատմության համատեքստում։ Գրքի գիտական արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն ներկայացված տեղեկությունների բովանդակությամբ, այլև օտարալեզու պատմական վկայությունների հայերեն թարգմանությամբ և հայագիտության աղբյուրագիտական շրջանակի ընդլայնմամբ։ Այն նպաստում է Կիլիկյան Հայաստանի պատմության առավել բազմակողմանի ուսումնասիրությանը, միջնադարյան Հայաստանի արտաքին քաղաքականության, հայ-արաբական հարաբերությունների և Մերձավոր Արևելքի քաղաքական պատմության վերաբերյալ գիտելիքների հարստացմանը։ Հատորը կարևոր նշանակություն ունի նաև պատմական հիշողության և մշակութային ժառանգության պահպանման տեսանկյունից, քանի որ գիտական շրջանառության մեջ է դնում արաբական պատմագրության մեջ պահպանված այնպիսի տեղեկություններ, որոնք լրացնում և ամբողջացնում են Հայաստանի միջնադարյան պատմության վերաբերյալ առկա սկզբնաղբյուրային պատկերը։ Այն արժեքավոր ուսումնասիրություն է հայագետների, պատմաբանների, միջնադարագետների, արաբագիտության և արևելագիտության մասնագետների, աղբյուրագետների, ինչպես նաև Կիլիկյան Հայաստանի, Մամլուքյան պետության և միջնադարյան հայ-արաբական քաղաքական ու մշակութային հարաբերությունների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Թարմացվել է՝ 2026-11-18
Արաբական աղբյուրներ․ Կիլիկյան Հայաստանի պատմության մամլուքյան սկզբնաղբյուրները, առաջին հատոր

Անվճար

Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Տեսնել ավելին Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Տեսնել ավելին Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Տեսնել ավելին Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Տեսնել ավելին Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Տեսնել ավելին Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Տեսնել ավելին