Книги автора (1)

Онлайн

История

Արաբական աղբյուրներ․ Կիլիկյան Հայաստանի պատմության մամլուքյան սկզբնաղբյուրները, առաջին հատոր

Գիրքը նվիրված է Կիլիկյան Հայաստանի պատմության ուսումնասիրության համար կարևորագույն նշանակություն ունեցող արաբալեզու պատմական սկզբնաղբյուրներին՝ մասնավորապես Մամլուքյան պետության պատմագրական ժառանգությանը և հայ-մամլուքյան քաղաքական ու դիվանագիտական հարաբերություններին։ Այն ներկայացնում է միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի պատմական իրադարձությունների վերաբերյալ արժեքավոր վկայություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս Կիլիկյան Հայաստանի պատմությունը դիտարկելու ոչ միայն հայկական, այլև արաբական պատմագրության տեսանկյունից՝ բացահայտելով տարածաշրջանի քաղաքական զարգացումները, պետությունների միջև հարաբերությունները, ռազմական բախումները, դիվանագիտական շփումները և պատմական իրադարձությունների փոխադարձ ազդեցությունները։ Հատորի հիմնական բովանդակությունը կազմում են նշանավոր արաբ պատմագիր և պետական գործիչ Մուհի ալ-Դին Իբն Աբդ ալ-Զահիրի պատմական երկերից կատարված թարգմանական քաղվածքները։ Հեղինակը Մամլուքյան պետության երեք սուլթանների օրոք զբաղեցրել է արքունի դիվանապետի պաշտոնը, ինչի շնորհիվ հնարավորություն է ունեցել անմիջականորեն տեղեկանալու պետության ներքին և արտաքին քաղաքականությանը, արքունիքի գործունեությանը, ռազմական արշավանքներին ու դիվանագիտական հարաբերություններին վերաբերող կարևոր իրադարձություններին։ Նրա աշխատություններում պահպանված տեղեկությունները առանձնահատուկ արժեք ունեն Կիլիկյան Հայաստանի պատմության՝ 1260–1292 թվականներն ընդգրկող ժամանակաշրջանի ուսումնասիրության համար։ Այդ ժամանակաշրջանը Կիլիկյան հայկական թագավորության պատմության բարդ և վճռորոշ փուլերից էր, երբ տարածաշրջանում տեղի ունեցող քաղաքական ու ռազմական զարգացումները, Մամլուքյան սուլթանության ընդարձակման քաղաքականությունը և հարևան ուժերի միջև հարաբերությունների փոփոխությունները մեծ ազդեցություն էին թողնում հայկական պետության անվտանգության, արտաքին քաղաքականության և հետագա պատմական ընթացքի վրա։ Իբն Աբդ ալ-Զահիրի հաղորդումները կարևոր հնարավորություն են ընձեռում ուսումնասիրելու այդ իրադարձությունները ժամանակակից արաբ պատմագրի ներկայացմամբ՝ ուշադրություն դարձնելով ինչպես քաղաքական որոշումներին ու ռազմական գործողություններին, այնպես էլ դրանց ուղեկցող դիվանագիտական գործընթացներին։ Սկզբնաղբյուրների առանձնահատուկ արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ հեղինակը բազմաթիվ իրադարձություններ ներկայացնում է որպես դրանց անմիջական մասնակից և ականատես, ինչն արձանագրություններին հաղորդում է ժամանակաշրջանի քաղաքական իրականության հետ անմիջական կապ ունեցող վավերագրական նշանակություն։ Միաժամանակ նրա հաղորդումները կարևոր են միջնադարյան արաբական պատմագրության առանձնահատկությունների, պատմական իրադարձությունների մատուցման սկզբունքների, արքունական գրագրության և պետական գաղափարախոսության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս համադրելու արաբական և հայկական պատմական տեղեկությունները, վերանայելու առանձին իրադարձությունների վերաբերյալ պատկերացումները, ճշգրտելու ժամանակագրական տվյալները և առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու Կիլիկյան Հայաստանի ու Մամլուքյան պետության փոխհարաբերությունների մասին։ Գագիկ Դանիելյանի՝ բնագրերից կատարված թարգմանությունը, առաջաբանը և ծանոթագրությունները կարևոր դեր ունեն միջնադարյան արաբալեզու նյութի գիտական մատչելիության ապահովման գործում՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ընկալելու սկզբնաղբյուրների պատմական բովանդակությունը և դրանց նշանակությունը հայոց պատմության համատեքստում։ Գրքի գիտական արժեքը պայմանավորված է ոչ միայն ներկայացված տեղեկությունների բովանդակությամբ, այլև օտարալեզու պատմական վկայությունների հայերեն թարգմանությամբ և հայագիտության աղբյուրագիտական շրջանակի ընդլայնմամբ։ Այն նպաստում է Կիլիկյան Հայաստանի պատմության առավել բազմակողմանի ուսումնասիրությանը, միջնադարյան Հայաստանի արտաքին քաղաքականության, հայ-արաբական հարաբերությունների և Մերձավոր Արևելքի քաղաքական պատմության վերաբերյալ գիտելիքների հարստացմանը։ Հատորը կարևոր նշանակություն ունի նաև պատմական հիշողության և մշակութային ժառանգության պահպանման տեսանկյունից, քանի որ գիտական շրջանառության մեջ է դնում արաբական պատմագրության մեջ պահպանված այնպիսի տեղեկություններ, որոնք լրացնում և ամբողջացնում են Հայաստանի միջնադարյան պատմության վերաբերյալ առկա սկզբնաղբյուրային պատկերը։ Այն արժեքավոր ուսումնասիրություն է հայագետների, պատմաբանների, միջնադարագետների, արաբագիտության և արևելագիտության մասնագետների, աղբյուրագետների, ինչպես նաև Կիլիկյան Հայաստանի, Մամլուքյան պետության և միջնադարյան հայ-արաբական քաղաքական ու մշակութային հարաբերությունների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Обновлено. 2026-11-18
Արաբական աղբյուրներ․ Կիլիկյան Հայաստանի պատմության մամլուքյան սկզբնաղբյուրները, առաջին հատոր

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Подробнее Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Подробнее Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Подробнее Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Подробнее Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Подробнее Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Подробнее