Ирматов, Бахтиер Мадаменбекович

Ирматов, Бахтиер Мадаменбекович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Նյութի օգտագործման մեթոդը Յակուտ ալ-Համավիի «Երկրների բառարանում»

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան արաբ աշխարհագրական և հանրագիտարանային գրականության կարևորագույն հուշարձաններից մեկի՝ Յակուտ ալ-Համավիի «Մուջամ ալ-Բուլդան» աշխատության մեջ օգտագործված նյութերի ուսումնասիրման մեթոդներին, դրանց հավաքման, ընտրության, համակարգման և ներկայացման սկզբունքներին։ Քննության առանցքում միջնադարյան արաբ գիտական ավանդույթում աշխարհագրական տեղեկությունների մշակման առանձնահատկություններն են, ինչպես նաև այն աղբյուրագիտական մոտեցումները, որոնց միջոցով հեղինակը ձևավորել է իր ժամանակի աշխարհագրական գիտելիքների ընդարձակ ամբողջությունը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու Յակուտ ալ-Համավիի գիտական հետաքրքրությունների շրջանակին, նրա կիրառած տեղեկատվական աղբյուրների բազմազանությանը և տարբեր բնույթի տեղեկությունների համադրման եղանակներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի աշխարհագրական անվանումների, տեղանունների, բնակավայրերի, տարածքների, պատմական իրադարձությունների, մշակութային ավանդույթների և ժողովուրդների մասին տվյալների հավաքագրման ու դասակարգման սկզբունքների ուսումնասիրությունը։ «Մուջամ ալ-Բուլդան»-ը ոչ միայն աշխարհագրական տեղեկատու է, այլև պատմական, գրական, լեզվաբանական և ազգագրական հարուստ նյութ պարունակող հանրագիտարանային երկ, որտեղ աշխարհագրական նկարագրությունները զուգակցվում են պատմական հիշատակությունների, գրավոր աղբյուրներից քաղվածքների, լեզվական մեկնաբանությունների և տարբեր գիտական ավանդույթներից պահպանված տեղեկությունների հետ։ Հետևաբար, դրանում օգտագործված նյութերի ուսումնասիրությունը կարևոր է միջնադարյան մահմեդական աշխարհի գիտելիքների ձևավորման և փոխանցման գործընթացները հասկանալու համար։ Աշխատանքի թեմատիկ շրջանակը թույլ է տալիս դիտարկել նաև հեղինակի աղբյուրագիտական մոտեցումները, տեղեկությունների հավաստիության և արժեքավորության գնահատման հարցերը, ինչպես նաև տարբեր հեղինակների ու պատմական ավանդությունների հաղորդած տվյալների համադրման նշանակությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գիտական ժառանգության պահպանման խնդիրը, քանի որ նմանատիպ հանրագիտարանային աշխատություններում հաճախ արտացոլված են ավելի վաղ ժամանակաշրջանների գրավոր աղբյուրներ, որոնց մի մասը հետագայում կորել է կամ պահպանվել է միայն հետագա հեղինակների մեջբերումների միջոցով։ Այս տեսանկյունից Յակուտ ալ-Համավիի երկը կարևոր սկզբնաղբյուր է ոչ միայն արաբական աշխարհագրության, այլև Մերձավոր Արևելքի, Կովկասի և հարակից տարածաշրջանների պատմության, պատմական աշխարհագրության ու մշակութային կապերի ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը արժեքավոր է արևելագիտության, արաբագիտության, պատմագրության և աղբյուրագիտության մասնագետների, ինչպես նաև միջնադարյան գիտական մտքի զարգացման, արաբական հանրագիտարանային ավանդույթի և պատմական տեղեկությունների համակարգման մեթոդների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն նպաստում է պատմական աղբյուրների քննադատական ընկալմանը, միջնադարյան գիտելիքի կառուցվածքի բացահայտմանը և արաբալեզու գիտական ժառանգության նշանակության գնահատմանը։

Updated: 2026-11-20
Նյութի օգտագործման մեթոդը Յակուտ ալ-Համավիի «Երկրների բառարանում»

Free

Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Read more Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more