Казарян, Роберт

Казарян, Роберт

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Հայասա (Ազզի). ռազմաքաղաքական և մշակութային պատմություն ու տեղանունների ուսումնասիրության հարցեր

Աշխատությունը նվիրված է Հայկական լեռնաշխարհի մ.թ.ա. II հազարամյակի կարևորագույն վաղ պետական կազմավորումներից մեկի՝ Հայասա-Ազզիի պատմության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով նրա ռազմաքաղաքական զարգացմանը, պետական կազմակերպմանը, մշակութային կյանքին, արտաքին հարաբերություններին և պատմական աշխարհագրության խնդիրներին։ Հիմնվելով հիմնականում մ.թ.ա. XV–XIII դարերի խեթական սեպագիր սկզբնաղբյուրների, ինչպես նաև հին արևելյան պատմական տեղեկությունների ուսումնասիրության վրա՝ հեղինակը ներկայացնում է Հայասայի պատմական միջավայրը, նրա քաղաքական դիրքն ու նշանակությունը Հին Արևելքի պետությունների և ժողովուրդների փոխհարաբերությունների համակարգում։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում Հայասայի և Խեթական թագավորության հարաբերություններին, որոնք բնութագրվում էին քաղաքական շահերի բախումներով, ռազմական ընդհարումներով, դիվանագիտական շփումներով և տարածաշրջանային ազդեցության համար պայքարով։ Խեթական սեպագիր արձանագրությունների հաղորդած տեղեկությունների վերլուծության միջոցով լուսաբանվում են Հայասայի պատմական գոյության տարբեր դրվագները, նրա կառավարիչների գործունեության վերաբերյալ հիշատակությունները, հարևան քաղաքական միավորների հետ հարաբերությունները և տարածաշրջանում ձևավորված ռազմաքաղաքական իրադրությունը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է Հայասայի տեղադրության, սահմանների և պատմական տարածքի ճշգրտման խնդիրը, որը հին պատմության ուսումնասիրության առանցքային հարցերից է։ Հեղինակը քննության է առնում խեթական սկզբնաղբյուրներում հիշատակվող աշխարհագրական անունները, բնակավայրերը, երկրամասերն ու հարակից տարածքները՝ փորձելով դրանց տեղադրությունը պարզել պատմական, լեզվաբանական և աշխարհագրական տվյալների համադրմամբ։ Տեղանունների ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն Հայասայի տարածքային ընդգրկումը հասկանալու, այլև Հայկական լեռնաշխարհի հին բնակավայրերի, քաղաքական կենտրոնների և պատմական աշխարհագրության վերակազմության համար։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում տեղանունների ընթերցման, մեկնաբանման և հնարավոր նույնականացման խնդիրներին, քանի որ սեպագիր աղբյուրներում պահպանված անվանումները հաճախ ենթադրում են բարդ լեզվական և պատմաաշխարհագրական վերլուծություն։ Գրքում ներկայացվող նյութը հնարավորություն է տալիս դիտարկել Հայասան ոչ թե մեկուսացված պատմական միավորի, այլ Հին Արևելքի լայն տարածաշրջանային համակարգի բաղկացուցիչ մասի տեսանկյունից՝ բացահայտելով նրա փոխազդեցությունները խեթական աշխարհի և Հայկական լեռնաշխարհի հարակից քաղաքական ու մշակութային միջավայրերի հետ։ Մշակութային պատմության ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում են Հայասայի հասարակական կյանքի, պատմական ավանդույթների, լեզվական միջավայրի և տարածաշրջանային մշակութային կապերի վերաբերյալ պահպանված տեղեկությունները։ Հեղինակի մոտեցման կարևոր առանձնահատկությունն սկզբնաղբյուրագիտական նյութի օգտագործումն է՝ պատմական իրադարձությունները, աշխարհագրական անվանումներն ու քաղաքական հարաբերությունները հնարավորինս հիմնավորված մեկնաբանելու նպատակով։ Սեպագիր վկայությունների համադրումը պատմական և տեղանվանական ուսումնասիրությունների հետ թույլ է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պատմական միջավայրի մասին և անդրադառնալ այն հարցերին, որոնք կարևոր են տարածաշրջանի վաղ պետականության ու պատմական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը նշանակալի է նաև Հայոց հնագույն պատմության ժամանակագրական և աշխարհագրական համատեքստի ընդլայնման տեսանկյունից, քանի որ Հայասա-Ազզիի պատմությունը դիտարկում է Հայկական լեռնաշխարհում պետական կազմավորումների ձևավորման և զարգացման ավելի լայն գործընթացների շրջանակում։ Այն նպաստում է հին հայկական պատմության ուսումնասիրության սկզբնաղբյուրային հիմքի հարստացմանը, խեթագիտության և հայագիտության միջև գիտական կապերի ամրապնդմանը, ինչպես նաև Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն տեղանունների հետազոտության զարգացմանը։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի պատմաբանների, արևելագետների, խեթագետների, հնագույն պատմությամբ, պատմական աշխարհագրությամբ, լեզվաբանությամբ և տեղանվանագիտությամբ զբաղվող մասնագետների համար, միաժամանակ արժեքավոր ընթերցանության նյութ է բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի հնագույն անցյալով, Հայասայի պատմական դերով և Հին Արևելքի քաղաքակրթությունների փոխհարաբերություններով։

Updated: 2026-11-17
Հայասա (Ազզի). ռազմաքաղաքական և մշակութային պատմություն ու տեղանունների ուսումնասիրության հարցեր

Free

Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Read more Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more