Казарян, Роберт

Казарян, Роберт

menu_book Տեսնել նյութերը

Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Պատմություն

Հայասա (Ազզի). ռազմաքաղաքական և մշակութային պատմություն ու տեղանունների ուսումնասիրության հարցեր

Աշխատությունը նվիրված է Հայկական լեռնաշխարհի մ.թ.ա. II հազարամյակի կարևորագույն վաղ պետական կազմավորումներից մեկի՝ Հայասա-Ազզիի պատմության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով նրա ռազմաքաղաքական զարգացմանը, պետական կազմակերպմանը, մշակութային կյանքին, արտաքին հարաբերություններին և պատմական աշխարհագրության խնդիրներին։ Հիմնվելով հիմնականում մ.թ.ա. XV–XIII դարերի խեթական սեպագիր սկզբնաղբյուրների, ինչպես նաև հին արևելյան պատմական տեղեկությունների ուսումնասիրության վրա՝ հեղինակը ներկայացնում է Հայասայի պատմական միջավայրը, նրա քաղաքական դիրքն ու նշանակությունը Հին Արևելքի պետությունների և ժողովուրդների փոխհարաբերությունների համակարգում։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում Հայասայի և Խեթական թագավորության հարաբերություններին, որոնք բնութագրվում էին քաղաքական շահերի բախումներով, ռազմական ընդհարումներով, դիվանագիտական շփումներով և տարածաշրջանային ազդեցության համար պայքարով։ Խեթական սեպագիր արձանագրությունների հաղորդած տեղեկությունների վերլուծության միջոցով լուսաբանվում են Հայասայի պատմական գոյության տարբեր դրվագները, նրա կառավարիչների գործունեության վերաբերյալ հիշատակությունները, հարևան քաղաքական միավորների հետ հարաբերությունները և տարածաշրջանում ձևավորված ռազմաքաղաքական իրադրությունը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է Հայասայի տեղադրության, սահմանների և պատմական տարածքի ճշգրտման խնդիրը, որը հին պատմության ուսումնասիրության առանցքային հարցերից է։ Հեղինակը քննության է առնում խեթական սկզբնաղբյուրներում հիշատակվող աշխարհագրական անունները, բնակավայրերը, երկրամասերն ու հարակից տարածքները՝ փորձելով դրանց տեղադրությունը պարզել պատմական, լեզվաբանական և աշխարհագրական տվյալների համադրմամբ։ Տեղանունների ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն Հայասայի տարածքային ընդգրկումը հասկանալու, այլև Հայկական լեռնաշխարհի հին բնակավայրերի, քաղաքական կենտրոնների և պատմական աշխարհագրության վերակազմության համար։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում տեղանունների ընթերցման, մեկնաբանման և հնարավոր նույնականացման խնդիրներին, քանի որ սեպագիր աղբյուրներում պահպանված անվանումները հաճախ ենթադրում են բարդ լեզվական և պատմաաշխարհագրական վերլուծություն։ Գրքում ներկայացվող նյութը հնարավորություն է տալիս դիտարկել Հայասան ոչ թե մեկուսացված պատմական միավորի, այլ Հին Արևելքի լայն տարածաշրջանային համակարգի բաղկացուցիչ մասի տեսանկյունից՝ բացահայտելով նրա փոխազդեցությունները խեթական աշխարհի և Հայկական լեռնաշխարհի հարակից քաղաքական ու մշակութային միջավայրերի հետ։ Մշակութային պատմության ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում են Հայասայի հասարակական կյանքի, պատմական ավանդույթների, լեզվական միջավայրի և տարածաշրջանային մշակութային կապերի վերաբերյալ պահպանված տեղեկությունները։ Հեղինակի մոտեցման կարևոր առանձնահատկությունն սկզբնաղբյուրագիտական նյութի օգտագործումն է՝ պատմական իրադարձությունները, աշխարհագրական անվանումներն ու քաղաքական հարաբերությունները հնարավորինս հիմնավորված մեկնաբանելու նպատակով։ Սեպագիր վկայությունների համադրումը պատմական և տեղանվանական ուսումնասիրությունների հետ թույլ է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պատմական միջավայրի մասին և անդրադառնալ այն հարցերին, որոնք կարևոր են տարածաշրջանի վաղ պետականության ու պատմական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը նշանակալի է նաև Հայոց հնագույն պատմության ժամանակագրական և աշխարհագրական համատեքստի ընդլայնման տեսանկյունից, քանի որ Հայասա-Ազզիի պատմությունը դիտարկում է Հայկական լեռնաշխարհում պետական կազմավորումների ձևավորման և զարգացման ավելի լայն գործընթացների շրջանակում։ Այն նպաստում է հին հայկական պատմության ուսումնասիրության սկզբնաղբյուրային հիմքի հարստացմանը, խեթագիտության և հայագիտության միջև գիտական կապերի ամրապնդմանը, ինչպես նաև Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն տեղանունների հետազոտության զարգացմանը։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի պատմաբանների, արևելագետների, խեթագետների, հնագույն պատմությամբ, պատմական աշխարհագրությամբ, լեզվաբանությամբ և տեղանվանագիտությամբ զբաղվող մասնագետների համար, միաժամանակ արժեքավոր ընթերցանության նյութ է բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի հնագույն անցյալով, Հայասայի պատմական դերով և Հին Արևելքի քաղաքակրթությունների փոխհարաբերություններով։

Թարմացվել է՝ 2026-11-17
Հայասա (Ազզի). ռազմաքաղաքական և մշակութային պատմություն ու տեղանունների ուսումնասիրության հարցեր

Անվճար

Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Տեսնել ավելին Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Տեսնել ավելին Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Տեսնել ավելին Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Տեսնել ավելին Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Տեսնել ավելին Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Տեսնել ավելին