Книги автора (1)

Онлайн

История

Հայասա (Ազզի). ռազմաքաղաքական և մշակութային պատմություն ու տեղանունների ուսումնասիրության հարցեր

Աշխատությունը նվիրված է Հայկական լեռնաշխարհի մ.թ.ա. II հազարամյակի կարևորագույն վաղ պետական կազմավորումներից մեկի՝ Հայասա-Ազզիի պատմության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով նրա ռազմաքաղաքական զարգացմանը, պետական կազմակերպմանը, մշակութային կյանքին, արտաքին հարաբերություններին և պատմական աշխարհագրության խնդիրներին։ Հիմնվելով հիմնականում մ.թ.ա. XV–XIII դարերի խեթական սեպագիր սկզբնաղբյուրների, ինչպես նաև հին արևելյան պատմական տեղեկությունների ուսումնասիրության վրա՝ հեղինակը ներկայացնում է Հայասայի պատմական միջավայրը, նրա քաղաքական դիրքն ու նշանակությունը Հին Արևելքի պետությունների և ժողովուրդների փոխհարաբերությունների համակարգում։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում Հայասայի և Խեթական թագավորության հարաբերություններին, որոնք բնութագրվում էին քաղաքական շահերի բախումներով, ռազմական ընդհարումներով, դիվանագիտական շփումներով և տարածաշրջանային ազդեցության համար պայքարով։ Խեթական սեպագիր արձանագրությունների հաղորդած տեղեկությունների վերլուծության միջոցով լուսաբանվում են Հայասայի պատմական գոյության տարբեր դրվագները, նրա կառավարիչների գործունեության վերաբերյալ հիշատակությունները, հարևան քաղաքական միավորների հետ հարաբերությունները և տարածաշրջանում ձևավորված ռազմաքաղաքական իրադրությունը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է Հայասայի տեղադրության, սահմանների և պատմական տարածքի ճշգրտման խնդիրը, որը հին պատմության ուսումնասիրության առանցքային հարցերից է։ Հեղինակը քննության է առնում խեթական սկզբնաղբյուրներում հիշատակվող աշխարհագրական անունները, բնակավայրերը, երկրամասերն ու հարակից տարածքները՝ փորձելով դրանց տեղադրությունը պարզել պատմական, լեզվաբանական և աշխարհագրական տվյալների համադրմամբ։ Տեղանունների ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն Հայասայի տարածքային ընդգրկումը հասկանալու, այլև Հայկական լեռնաշխարհի հին բնակավայրերի, քաղաքական կենտրոնների և պատմական աշխարհագրության վերակազմության համար։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում տեղանունների ընթերցման, մեկնաբանման և հնարավոր նույնականացման խնդիրներին, քանի որ սեպագիր աղբյուրներում պահպանված անվանումները հաճախ ենթադրում են բարդ լեզվական և պատմաաշխարհագրական վերլուծություն։ Գրքում ներկայացվող նյութը հնարավորություն է տալիս դիտարկել Հայասան ոչ թե մեկուսացված պատմական միավորի, այլ Հին Արևելքի լայն տարածաշրջանային համակարգի բաղկացուցիչ մասի տեսանկյունից՝ բացահայտելով նրա փոխազդեցությունները խեթական աշխարհի և Հայկական լեռնաշխարհի հարակից քաղաքական ու մշակութային միջավայրերի հետ։ Մշակութային պատմության ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում են Հայասայի հասարակական կյանքի, պատմական ավանդույթների, լեզվական միջավայրի և տարածաշրջանային մշակութային կապերի վերաբերյալ պահպանված տեղեկությունները։ Հեղինակի մոտեցման կարևոր առանձնահատկությունն սկզբնաղբյուրագիտական նյութի օգտագործումն է՝ պատմական իրադարձությունները, աշխարհագրական անվանումներն ու քաղաքական հարաբերությունները հնարավորինս հիմնավորված մեկնաբանելու նպատակով։ Սեպագիր վկայությունների համադրումը պատմական և տեղանվանական ուսումնասիրությունների հետ թույլ է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պատմական միջավայրի մասին և անդրադառնալ այն հարցերին, որոնք կարևոր են տարածաշրջանի վաղ պետականության ու պատմական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը նշանակալի է նաև Հայոց հնագույն պատմության ժամանակագրական և աշխարհագրական համատեքստի ընդլայնման տեսանկյունից, քանի որ Հայասա-Ազզիի պատմությունը դիտարկում է Հայկական լեռնաշխարհում պետական կազմավորումների ձևավորման և զարգացման ավելի լայն գործընթացների շրջանակում։ Այն նպաստում է հին հայկական պատմության ուսումնասիրության սկզբնաղբյուրային հիմքի հարստացմանը, խեթագիտության և հայագիտության միջև գիտական կապերի ամրապնդմանը, ինչպես նաև Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն տեղանունների հետազոտության զարգացմանը։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի պատմաբանների, արևելագետների, խեթագետների, հնագույն պատմությամբ, պատմական աշխարհագրությամբ, լեզվաբանությամբ և տեղանվանագիտությամբ զբաղվող մասնագետների համար, միաժամանակ արժեքավոր ընթերցանության նյութ է բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի հնագույն անցյալով, Հայասայի պատմական դերով և Հին Արևելքի քաղաքակրթությունների փոխհարաբերություններով։

Обновлено. 2026-11-17
Հայասա (Ազզի). ռազմաքաղաքական և մշակութային պատմություն ու տեղանունների ուսումնասիրության հարցեր

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Подробнее Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Подробнее Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Подробнее Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Подробнее Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Подробнее Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Подробнее