Կոստանդին Ծիրանածին

Կոստանդին Ծիրանածին

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին․ Բյուզանդական աղբյուրներ, հատոր Բ․ Կոստանդին Ծիրանածին

Գիրքը հայ ժողովրդի պատմության ուսումնասիրության համար կարևոր նշանակություն ունեցող պատմագիտական սկզբնաղբյուրների ժողովածու է, որը ներկայացնում է բյուզանդական պատմագրական ժառանգության մեջ պահպանված տեղեկությունները Հայաստանի, հայերի, հայկական իշխանական տների, քաղաքական հարաբերությունների և տարածաշրջանի պատմական զարգացումների վերաբերյալ։ Հատորը նվիրված է բյուզանդական կայսր և պատմագիր Կոստանդին Ծիրանածինի աշխատություններին ու նրա երկերում արտացոլված պատմական տեղեկություններին։ Կոստանդին Ծիրանածինը միջնադարյան բյուզանդական պատմաքաղաքական մտքի կարևոր ներկայացուցիչներից է, որի երկերը արժեքավոր նյութ են պարունակում Բյուզանդական կայսրության պետական կառավարման, արտաքին քաղաքականության, դիվանագիտական հարաբերությունների, հարևան ժողովուրդների և սահմանակից տարածքների մասին։ Նրա աշխատություններում պահպանված տեղեկությունները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու Հայաստանի և Բյուզանդիայի միջև գոյություն ունեցած բազմաբնույթ կապերը, երկու պետությունների քաղաքական ու ռազմական հարաբերությունները, հայկական իշխանությունների դիրքն ու դերակատարությունը տարածաշրջանային քաղաքական գործընթացներում, ինչպես նաև հայերի մասնակցությունը բյուզանդական պետական և հասարակական կյանքին։ Հատորի գիտական արժեքը հատկապես պայմանավորված է նրանով, որ այն հնարավորություն է տալիս Հայաստանի պատմությունը դիտարկելու ոչ միայն հայկական մատենագրության և ազգային պատմագրական ավանդույթի շրջանակներում, այլև ժամանակակից հարևան պետության քաղաքական ու պատմական ընկալումների տեսանկյունից։ Բյուզանդական սկզբնաղբյուրներում Հայաստանի մասին հիշատակությունները կարևոր են միջնադարյան հայկական պետական կազմավորումների, իշխանական տների, քաղաքական սահմանների, դիվանագիտական հարաբերությունների, ռազմական իրադարձությունների և տարածաշրջանային ուժերի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Կոստանդին Ծիրանածինի երկերում տեղ գտած տեղեկությունները հատկապես հետաքրքրական են Բյուզանդական կայսրության արևելյան քաղաքականության, Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքի, հայ-բյուզանդական հարաբերությունների փոփոխվող բնույթի և Կովկասում ընթացող պատմական գործընթացների համատեքստում։ Դրանք հնարավորություն են տալիս բացահայտելու նաև բյուզանդական արքունիքի վերաբերմունքը Հայաստանի նկատմամբ, կայսրության քաղաքական առաջնահերթությունները և այն հանգամանքները, որոնք պայմանավորել են հայերի ու բյուզանդացիների համագործակցությունը, հակասությունները և փոխադարձ ազդեցությունները։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկություններից է օտարալեզու պատմական վկայությունների գիտական շրջանառության մեջ դնելը՝ դրանք հասանելի դարձնելով հայերեն ընթերցողին և հայագիտության տարբեր ուղղությունների մասնագետներին։ Բյուզանդական սկզբնաղբյուրների ուսումնասիրությունը պահանջում է ոչ միայն պատմական իրադարձությունների ժամանակագրական վերականգնում, այլև դրանցում կիրառված քաղաքական հասկացությունների, աշխարհագրական անվանումների, անձնանունների, տոհմական կապերի և միջնադարյան պետական հարաբերությունների համակողմանի քննություն։ Այս առումով ժողովածուն արժեքավոր նյութ է տրամադրում միջնադարյան Հայաստանի պատմության, Բյուզանդիայի պատմության, պատմական աշխարհագրության, դիվանագիտության, քաղաքական մտքի և հայ-բյուզանդական մշակութային փոխառնչությունների ուսումնասիրության համար։ Այն կարևոր նշանակություն ունի նաև հայկական պատմական հիշողության և ազգային պատմագրության ձևավորման գործընթացներն ավելի լայն միջազգային համատեքստում ընկալելու տեսանկյունից, քանի որ օտար աղբյուրներում պահպանված տեղեկությունները հնարավորություն են տալիս համադրելու տարբեր պատմական ավանդույթներ, բացահայտելու իրադարձությունների վերաբերյալ տարբեր դիտանկյուններ և առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու միջնադարյան Հայաստանի պատմական դերի մասին։ Հրատարակության գիտական ու ճանաչողական արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն նպաստում է բյուզանդագիտության և հայագիտության միջև սկզբնաղբյուրագիտական կապերի ամրապնդմանը՝ հետազոտողներին տրամադրելով կարևոր նյութ համեմատական պատմական վերլուծությունների համար։ Գիրքը նախատեսված է պատմաբանների, հայագետների, բյուզանդագետների, արևելագետների, միջնադարագետների, բանասերների, պատմական աղբյուրների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, ուսանողների և Հայաստանի միջնադարյան պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն կարևոր գիտական և ճանաչողական նշանակություն ունի՝ նպաստելով հայ ժողովրդի պատմության միջազգային պատմական համատեքստի բացահայտմանը, միջնադարյան Հայաստանի և Բյուզանդական կայսրության փոխհարաբերությունների խորքային ընկալմանը և պատմական սկզբնաղբյուրների հիման վրա անցյալի առավել ամբողջական ու բազմակողմանի ուսումնասիրությանը։

Updated: 2026-11-17
Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին․ Բյուզանդական աղբյուրներ, հատոր Բ․ Կոստանդին Ծիրանածին

Free

Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more