Косян, Арам Вагаршакович

Косян, Арам Вагаршакович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Փոքր Ասիան և հարակից շրջանները մ.թ.ա. XII–VIII դարերում (ըստ հիերոգլիֆային լուվիերեն աղբյուրների)

Աշխատությունը նվիրված է Փոքր Ասիայի և նրան հարակից տարածքների պատմական, քաղաքական, աշխարհագրական ու մշակութային իրավիճակի ուսումնասիրությանը մ.թ.ա. XII–VIII դարերում՝ հիմնվելով հիերոգլիֆային լուվիերեն գրավոր աղբյուրների ուսումնասիրության և մեկնաբանության վրա։ Այս ժամանակաշրջանը Փոքր Ասիայի պատմության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող փուլ է, քանի որ այն ընդգրկում է խեթական մեծ տերության անկմանը հաջորդած դարաշրջանը, տարածաշրջանում նոր քաղաքական կազմավորումների ձևավորումը, իշխանական կենտրոնների վերակազմավորումը և տարբեր ժողովուրդների ու մշակութային ավանդույթների փոխազդեցությունը։ Աշխատության առանցքում լուվիական գրավոր ժառանգությունն է՝ որպես Փոքր Ասիայի հին պատմության վերակառուցման կարևոր սկզբնաղբյուր։ Հիերոգլիֆային լուվիերեն արձանագրությունները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու տարածաշրջանի բնակչության լեզվական և էթնոմշակութային առանձնահատկությունները, տեղական իշխանությունների գործունեությունը, քաղաքական հարաբերությունները, տարածքային սահմանները, տիրակալների իշխանության հաստատման ձևերը և տարբեր կենտրոնների միջև գոյություն ունեցած կապերը։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի այն հանգամանքը, որ գրավոր աղբյուրների միջոցով հնարավոր է բացահայտել խեթական պետական համակարգի փլուզումից հետո ձևավորված քաղաքական միջավայրի շարունակականությունն ու փոփոխությունները, ինչպես նաև այն գործընթացները, որոնց արդյունքում Փոքր Ասիայի հարավային և հարավարևելյան շրջաններում զարգացան ուշխեթական և լուվիական պետական կազմավորումները։ Ուսումնասիրության աշխարհագրական ընդգրկումը թույլ է տալիս Փոքր Ասիայի պատմական զարգացումները դիտարկել ավելի լայն տարածաշրջանային համատեքստում՝ հաշվի առնելով հարակից տարածքների հետ քաղաքական, տնտեսական և մշակութային փոխհարաբերությունները։ Գրավոր հուշարձանների լեզվական, բովանդակային և պատմական վերլուծությունը կարևոր նշանակություն ունի հին բնակավայրերի, տեղանունների, տոհմական ու իշխանական անունների, քաղաքական միավորների և պատմական իրադարձությունների ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքը արժեքավոր է նաև հին անատոլիական լեզուների, սեպագրային և հիերոգլիֆային գրային համակարգերի, պատմական աշխարհագրության ու հին քաղաքակրթությունների փոխազդեցության հետազոտության տեսանկյունից։ Այն նպաստում է մ.թ.ա. XII–VIII դարերի Փոքր Ասիայի պատմության ավելի ամբողջական ընկալմանը՝ ներկայացնելով գրավոր սկզբնաղբյուրների դերը պատմական գիտելիքի ձևավորման և անցյալի վերակառուցման գործընթացում։ Գիտական և ճանաչողական նշանակության առումով աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հին Արևելքի պատմությամբ, խեթական և լուվիական քաղաքակրթություններով, հնագույն լեզուներով, արձանագրագիտությամբ և տարածաշրջանի պատմական զարգացումներով զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։

Updated: 2026-11-21
Փոքր Ասիան և հարակից շրջանները մ.թ.ա. XII–VIII դարերում (ըստ հիերոգլիֆային լուվիերեն աղբյուրների)

Free

Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Read more Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more