Кургинян, Е. А.

Кургинян, Е. А.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Հայկական հարցը միջազգային հարաբերություններում (1870–1896 թթ.)

Աշխատությունը նվիրված է Հայկական հարցի ձևավորմանը, զարգացմանը և միջազգային հարաբերությունների համակարգում դրա աստիճանական ընդգրկմանը XIX դարի վերջին տասնամյակներին՝ 1870–1896 թվականներին։ Այն ներկայացնում է հայ ժողովրդի ազգային, քաղաքական և հասարակական խնդիրների միջազգայնացման պատմական գործընթացը՝ դիտարկելով այն Օսմանյան կայսրության ներքաղաքական իրավիճակի, եվրոպական մեծ տերությունների շահերի բախման և Արևելյան հարցի ընդհանուր զարգացումների համատեքստում։ Գրքում ուշադրության կենտրոնում է այն պատմական ժամանակաշրջանը, երբ Օսմանյան կայսրության հայ բնակչության դրությունը, ազգային իրավունքների պաշտպանության պահանջը, բարենորոգումների անհրաժեշտությունը և անվտանգության խնդիրները աստիճանաբար վերածվեցին միջազգային դիվանագիտության քննարկման առարկայի։ Աշխատությունն ընդգրկում է Հայկական հարցի առաջացմանը նախորդած և դրան հաջորդած քաղաքական իրադարձությունների ընդհանուր պատմական միջավայրը՝ անդրադառնալով Օսմանյան կայսրության թուլացմանը, Բալկաններում տեղի ունեցած ազգային-ազատագրական շարժումներին, Ռուսաստանի և եվրոպական պետությունների քաղաքական մրցակցությանը, ինչպես նաև Մերձավոր Արևելքում ազդեցության ոլորտների ընդլայնման ձգտումներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի 1877–1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմը և դրա արդյունքում ձևավորված միջազգային քաղաքական իրադրությունը, որի պայմաններում հայ ժողովրդի վիճակի հարցը նոր նշանակություն ստացավ։ Կարևորվում է Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի և Բեռլինի վեհաժողովի դերը Հայկական հարցի միջազգայնացման գործում, ինչպես նաև հայ բնակչության անվտանգության, իրավունքների և բարենորոգումների իրականացման պահանջների ամրագրումը միջազգային դիվանագիտական փաստաթղթերում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես ազգային խնդիրները դուրս եկան Օսմանյան կայսրության ներքին քաղաքականության շրջանակներից և դարձան մեծ տերությունների արտաքին քաղաքականության ու դիվանագիտական բանակցությունների բաղկացուցիչ մաս։ Քննարկվող ժամանակաշրջանի կարևոր կողմերից է եվրոպական պետությունների վերաբերմունքը Հայկական հարցին, նրանց քաղաքական և տնտեսական շահերի ազդեցությունը հայ ժողովրդի դրության շուրջ ծավալվող քննարկումների վրա, ինչպես նաև բարենորոգումների իրականացման հարցում միջազգային վերահսկողության և դիվանագիտական ճնշումների նշանակությունը։ Հատուկ պատմական նշանակություն ունի 1890-ական թվականների զարգացումների ուսումնասիրությունը, երբ Օսմանյան կայսրությունում հայ բնակչության նկատմամբ բռնությունները, կոտորածները և հալածանքները Հայկական հարցը կրկին դարձրին միջազգային քաղաքականության և հասարակական քննարկումների կարևորագույն թեմաներից մեկը։ 1894–1896 թվականների համիդյան կոտորածները բացահայտեցին հայ բնակչության անվտանգության ապահովման մեխանիզմների անարդյունավետությունը և ընդգծեցին միջազգային դիվանագիտության սահմանափակ հնարավորությունները՝ կանխելու բռնությունները և պաշտպանելու Օսմանյան կայսրության հայ հպատակների իրավունքները։ Ստեղծագործության կարևոր գաղափարական առանցքներից է ազգային հարցերի և միջազգային քաղաքական շահերի փոխկապակցվածության բացահայտումը, ինչպես նաև այն պատմական հանգամանքների ուսումնասիրությունը, որոնց պայմաններում հայ ժողովրդի ազգային իրավունքների պաշտպանության պահանջը դարձավ միջազգային հարաբերությունների օրակարգի մաս։ Նյութը կարևոր է ոչ միայն հայ ժողովրդի նորագույն պատմության առանցքային իրադարձությունները հասկանալու, այլև XIX դարի միջազգային քաղաքականության, դիվանագիտական հարաբերությունների, մեծ տերությունների մրցակցության և Արևելյան հարցի զարգացման ընդհանուր պատկերը բացահայտելու տեսանկյունից։ Աշխատությունն ունի պատմագիտական և ճանաչողական նշանակություն, քանի որ հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու Հայկական հարցի միջազգայնացման պատմական նախադրյալների, քաղաքական զարգացումների և հետևանքների մասին՝ ընդգծելով այդ գործընթացի ազդեցությունը հայ ժողովրդի ազգային-քաղաքական պատմության հետագա ընթացքի վրա։ Այն արժեքավոր ընթերցանության նյութ է հայոց պատմությամբ, միջազգային հարաբերություններով, դիվանագիտության պատմությամբ և XIX դարի Մերձավոր Արևելքի քաղաքական գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների և հետազոտողների համար։

Updated: 2026-11-21
Հայկական հարցը միջազգային հարաբերություններում (1870–1896 թթ.)

Free

Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Read more Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Read more