Книги автора (1)
История
Հայկական հարցը միջազգային հարաբերություններում (1870–1896 թթ.)
Աշխատությունը նվիրված է Հայկական հարցի ձևավորմանը, զարգացմանը և միջազգային հարաբերությունների համակարգում դրա աստիճանական ընդգրկմանը XIX դարի վերջին տասնամյակներին՝ 1870–1896 թվականներին։ Այն ներկայացնում է հայ ժողովրդի ազգային, քաղաքական և հասարակական խնդիրների միջազգայնացման պատմական գործընթացը՝ դիտարկելով այն Օսմանյան կայսրության ներքաղաքական իրավիճակի, եվրոպական մեծ տերությունների շահերի բախման և Արևելյան հարցի ընդհանուր զարգացումների համատեքստում։ Գրքում ուշադրության կենտրոնում է այն պատմական ժամանակաշրջանը, երբ Օսմանյան կայսրության հայ բնակչության դրությունը, ազգային իրավունքների պաշտպանության պահանջը, բարենորոգումների անհրաժեշտությունը և անվտանգության խնդիրները աստիճանաբար վերածվեցին միջազգային դիվանագիտության քննարկման առարկայի։ Աշխատությունն ընդգրկում է Հայկական հարցի առաջացմանը նախորդած և դրան հաջորդած քաղաքական իրադարձությունների ընդհանուր պատմական միջավայրը՝ անդրադառնալով Օսմանյան կայսրության թուլացմանը, Բալկաններում տեղի ունեցած ազգային-ազատագրական շարժումներին, Ռուսաստանի և եվրոպական պետությունների քաղաքական մրցակցությանը, ինչպես նաև Մերձավոր Արևելքում ազդեցության ոլորտների ընդլայնման ձգտումներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի 1877–1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմը և դրա արդյունքում ձևավորված միջազգային քաղաքական իրադրությունը, որի պայմաններում հայ ժողովրդի վիճակի հարցը նոր նշանակություն ստացավ։ Կարևորվում է Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի և Բեռլինի վեհաժողովի դերը Հայկական հարցի միջազգայնացման գործում, ինչպես նաև հայ բնակչության անվտանգության, իրավունքների և բարենորոգումների իրականացման պահանջների ամրագրումը միջազգային դիվանագիտական փաստաթղթերում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես ազգային խնդիրները դուրս եկան Օսմանյան կայսրության ներքին քաղաքականության շրջանակներից և դարձան մեծ տերությունների արտաքին քաղաքականության ու դիվանագիտական բանակցությունների բաղկացուցիչ մաս։ Քննարկվող ժամանակաշրջանի կարևոր կողմերից է եվրոպական պետությունների վերաբերմունքը Հայկական հարցին, նրանց քաղաքական և տնտեսական շահերի ազդեցությունը հայ ժողովրդի դրության շուրջ ծավալվող քննարկումների վրա, ինչպես նաև բարենորոգումների իրականացման հարցում միջազգային վերահսկողության և դիվանագիտական ճնշումների նշանակությունը։ Հատուկ պատմական նշանակություն ունի 1890-ական թվականների զարգացումների ուսումնասիրությունը, երբ Օսմանյան կայսրությունում հայ բնակչության նկատմամբ բռնությունները, կոտորածները և հալածանքները Հայկական հարցը կրկին դարձրին միջազգային քաղաքականության և հասարակական քննարկումների կարևորագույն թեմաներից մեկը։ 1894–1896 թվականների համիդյան կոտորածները բացահայտեցին հայ բնակչության անվտանգության ապահովման մեխանիզմների անարդյունավետությունը և ընդգծեցին միջազգային դիվանագիտության սահմանափակ հնարավորությունները՝ կանխելու բռնությունները և պաշտպանելու Օսմանյան կայսրության հայ հպատակների իրավունքները։ Ստեղծագործության կարևոր գաղափարական առանցքներից է ազգային հարցերի և միջազգային քաղաքական շահերի փոխկապակցվածության բացահայտումը, ինչպես նաև այն պատմական հանգամանքների ուսումնասիրությունը, որոնց պայմաններում հայ ժողովրդի ազգային իրավունքների պաշտպանության պահանջը դարձավ միջազգային հարաբերությունների օրակարգի մաս։ Նյութը կարևոր է ոչ միայն հայ ժողովրդի նորագույն պատմության առանցքային իրադարձությունները հասկանալու, այլև XIX դարի միջազգային քաղաքականության, դիվանագիտական հարաբերությունների, մեծ տերությունների մրցակցության և Արևելյան հարցի զարգացման ընդհանուր պատկերը բացահայտելու տեսանկյունից։ Աշխատությունն ունի պատմագիտական և ճանաչողական նշանակություն, քանի որ հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու Հայկական հարցի միջազգայնացման պատմական նախադրյալների, քաղաքական զարգացումների և հետևանքների մասին՝ ընդգծելով այդ գործընթացի ազդեցությունը հայ ժողովրդի ազգային-քաղաքական պատմության հետագա ընթացքի վրա։ Այն արժեքավոր ընթերցանության նյութ է հայոց պատմությամբ, միջազգային հարաբերություններով, դիվանագիտության պատմությամբ և XIX դարի Մերձավոր Արևելքի քաղաքական գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների և հետազոտողների համար։
Обновлено. 2026-11-21
Бесплатно
Бесплатно