Մամաջանյան, Մհեր Վալերիի

Law

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում և Ռուսաստանի Դաշնությունում մարդու և քաղաքացու միավորվելու սահմանադրական իրավունքի համեմատական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում անհատի՝ իր ընդհանուր շահերի, համոզմունքների, մասնագիտական, հասարակական կամ քաղաքական նպատակների շուրջ այլ անձանց հետ կամավոր միավորվելու իրավական հնարավորությունն է, ինչպես նաև այդ ազատության սահմանադրական ճանաչման, պաշտպանության և իրականացման մեխանիզմները։ Միավորվելու իրավունքը ժողովրդավարական և իրավական պետության կարևորագույն քաղաքական իրավունքներից է և սերտորեն կապված է խոսքի, հավաքների, քաղաքական մասնակցության, խղճի և արտահայտվելու ազատությունների հետ։ Ռուսաստանի սահմանադրական համակարգում այս իրավունքը ամրագրված է Սահմանադրության 30-րդ հոդվածով, որը ճանաչում է յուրաքանչյուրի միավորվելու իրավունքը և արգելում անձին հարկադրել անդամակցելու որևէ միավորման կամ մնալու դրա կազմում։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել միավորման իրավունքի սահմանադրաիրավական բնույթը, դրա սուբյեկտների շրջանակը, իրականացման ձևերը և իրավական երաշխիքները։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել հասարակական միավորումների, քաղաքական կուսակցությունների, արհմիությունների, հասարակական կազմակերպությունների և այլ ինքնակազմակերպվող կառույցների ստեղծման ու գործունեության իրավական հիմքերին։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է մարդու և քաղաքացու իրավունքների տարբերակման ուսումնասիրությունը։ Միավորվելու ազատությունն իր բնույթով կարող է վերաբերել յուրաքանչյուր անձի՝ անկախ քաղաքացիությունից, սակայն դրա առանձին դրսևորումները, հատկապես քաղաքական մասնակցության և կուսակցական գործունեության ոլորտում, կարող են կապված լինել քաղաքացիական կարգավիճակի հետ։ Այս հանգամանքը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու մարդու ընդհանուր իրավունքների և քաղաքացու քաղաքական իրավունքների փոխհարաբերությունը։ Համեմատական վերլուծությունը թույլ է տալիս ուսումնասիրել Հայաստանի և Ռուսաստանի սահմանադրական կարգավորումների նմանություններն ու տարբերությունները՝ սկսած իրավունքի ձևակերպումից մինչև հասարակական միավորումների ստեղծման, գրանցման, գործունեության և լուծարման իրավական ընթացակարգերը։ Կարևոր ուղղություն է նաև պետության միջամտության սահմանների ուսումնասիրությունը։ Միավորվելու իրավունքի արդյունավետ պաշտպանությունը ենթադրում է, որ պետական մարմինները չպետք է անհիմն կերպով խոչընդոտեն անձանց ինքնակազմակերպմանը, սակայն միաժամանակ օրենսդրությունը կարող է սահմանել որոշակի սահմանափակումներ՝ կապված սահմանադրական կարգի, հանրային անվտանգության, այլ անձանց իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանության հետ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև միավորման ազատության և քաղաքական բազմակարծության փոխկապակցվածությանը։ Հասարակական միավորումների բազմազանությունը քաղաքացիական հասարակության կարևոր բաղադրիչ է, իսկ քաղաքական կուսակցությունների ազատ գործունեությունը՝ ժողովրդավարական քաղաքական համակարգի հիմնարար պայմաններից մեկը։ Այս տեսանկյունից հետազոտությունը կարող է գնահատել, թե սահմանադրական և օրենսդրական ինչ երաշխիքներ են նախատեսված կազմակերպությունների ինքնուրույնության և ներքին գործունեության ազատության ապահովման համար։ Առանձին նշանակություն ունի իրավական պաշտպանության մեխանիզմների ուսումնասիրությունը՝ ներառյալ դատական պաշտպանության հնարավորությունները, պետական մարմինների որոշումների վիճարկումը և սահմանադրական վերահսկողության գործիքները։ Հետազոտությունը կարող է նաև դիտարկել միջազգային իրավական չափանիշների ազդեցությունը միավորվելու իրավունքի ազգային կարգավորման վրա և պարզել, թե ինչպես են այդ չափանիշներն արտացոլվում երկու երկրների սահմանադրական և ընթացիկ օրենսդրության մեջ։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն նկարագրել գործող իրավական համակարգերը, այլև բացահայտել դրանց առավելություններն ու խնդիրները, գնահատել իրավակարգավորման արդյունավետությունը և մշակել օրենսդրության կատարելագործման հնարավոր ուղղություններ։ Աշխատության տեսական նշանակությունը պայմանավորված է միավորվելու իրավունքի՝ որպես մարդու և քաղաքացու սահմանադրական կարգավիճակի կարևոր բաղադրատարրի առավել ամբողջական բնութագրմամբ։ Գործնական նշանակությունը կարող է դրսևորվել հասարակական կազմակերպությունների և քաղաքական միավորումների իրավական կարգավիճակի կատարելագործման, քաղաքացիների սահմանադրական իրավունքների պաշտպանության և պետական մարմինների կողմից այդ իրավունքների իրացման համար անհրաժեշտ երաշխիքների ապահովման ոլորտներում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել սահմանադրագետներին, իրավաբաններին, մարդու իրավունքների մասնագետներին, քաղաքական ինստիտուտների և քաղաքացիական հասարակության հետազոտողներին, դատավորներին, փաստաբաններին, իրավագիտության դասախոսներին, ասպիրանտներին և սահմանադրական իրավունքով զբաղվող ուսանողներին։