Меликян, Г. С.

Меликян, Г. С.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը և Կովկասյան բանակը

Աշխատությունը նվիրված է 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխության և դրա հետևանքով առաջացած քաղաքական, հասարակական ու ռազմական փոփոխությունների ազդեցությանը Կովկասյան բանակի վրա՝ ներկայացնելով Ռուսական կայսրության փլուզման, հեղափոխական շարժումների տարածման և ռազմաճակատում ստեղծված բարդ իրադրության փոխկապակցված գործընթացները։ Գրքում քննության են առնվում հեղափոխության ազդեցությունը բանակի կազմակերպական կառուցվածքի, հրամանատարական համակարգի, զինվորական կարգապահության և զինծառայողների քաղաքական դիրքորոշումների վրա, ինչպես նաև այն հանգամանքները, որոնք աստիճանաբար հանգեցրին նախկին ռազմական կառավարման համակարգի թուլացմանն ու կազմալուծմանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի Կովկասյան ռազմաճակատի իրադրության ուսումնասիրությունը, քանի որ 1917 թվականի քաղաքական ցնցումները տեղի էին ունենում Առաջին համաշխարհային պատերազմի շարունակվող պայմաններում, երբ տարածաշրջանի ռազմական կայունությունը, սահմանների պաշտպանությունը և ռազմաճակատի պահպանությունը կենսական նշանակություն ունեին։ Հեղափոխական իրադարձությունները փոխեցին ոչ միայն զինվորականության քաղաքական գիտակցությունն ու հասարակական տրամադրությունները, այլև անմիջականորեն անդրադարձան բանակի մարտունակության, զորքերի տեղաշարժերի, ռազմական գործողությունների կազմակերպման և հրամանատարության նկատմամբ վստահության վրա։ Աշխատության պատմական կարևորությունը պայմանավորված է նաև Կովկասյան բանակի գործունեության դիտարկմամբ Ռուսական կայսրության փլուզման և Հարավային Կովկասում նոր քաղաքական իրողությունների ձևավորման համատեքստում։ Հեղափոխությունից հետո կենտրոնական իշխանության թուլացումը, զինվորական ստորաբաժանումների քայքայումը և ռազմաճակատի նախկին կազմակերպվածության խախտումը ստեղծեցին մի իրավիճակ, որն անմիջականորեն առնչվում էր տարածաշրջանի ժողովուրդների անվտանգությանն ու քաղաքական ապագային։ Այս գործընթացներն առանձնահատուկ ազդեցություն ունեցան նաև հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրի վրա, քանի որ Կովկասյան ռազմաճակատը կարևոր դեր ուներ Օսմանյան կայսրության դեմ մղվող պատերազմում, իսկ ռուսական զորքերի հեռացումը հետագայում հանգեցրեց ռազմական և քաղաքական ուժերի հարաբերակցության էական փոփոխությունների։ Հեղափոխության և բանակի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու, թե ինչպես կարող են համապետական քաղաքական հեղաշրջումները փոխել զինված ուժերի ներքին կառուցվածքը, խաթարել ռազմական կառավարման ավանդական մեխանիզմները և ազդել ամբողջ տարածաշրջանի պատմական ընթացքի վրա։ Աշխատությունն արժեքավոր է Ռուսական հեղափոխության կովկասյան հետևանքներով, Առաջին համաշխարհային պատերազմի պատմությամբ և հայ ժողովրդի նորագույն պատմության կարևոր իրադարձություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն նպաստում է 1917 թվականի իրադարձությունների ռազմական կողմի ընկալմանը՝ ընդգծելով Կովկասյան բանակի նշանակությունը կայսրության անկման, ռազմաճակատի վերափոխման և Հարավային Կովկասում հետագա քաղաքական զարգացումների համատեքստում։

Updated: 2026-11-21
Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը և Կովկասյան բանակը

Free

Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more