Մխիթարյան, Մ.

Մխիթարյան, Մ.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

1848–1849 թվականների հունգարական հեղափոխության արձագանքները հայ իրականության մեջ

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի եվրոպական հասարակական-քաղաքական կյանքի կարևորագույն իրադարձություններից մեկի՝ 1848–1849 թվականների հունգարական հեղափոխության արձագանքների ուսումնասիրությանը հայ իրականության մեջ՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով հայ հասարակական մտքի, ազգային ինքնագիտակցության և պարբերական մամուլի վրա դրա ունեցած ազդեցությանը։ Հեղինակն ուսումնասիրում է հունգարական հեղափոխական շարժման իրադարձությունների լուսաբանումը հայ մամուլում, դրանց ընկալման առանձնահատկությունները և այն գաղափարական ու հասարակական ազդեցությունները, որոնք եվրոպական ազգային-ազատագրական պայքարները թողել են XIX դարի հայ մտավորականության աշխարհայացքի ձևավորման վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է 1840–1850-ական թվականների հայ պարբերական մամուլի նյութերի քննությունը, որի շրջանակներում անդրադարձ է կատարվում «Երևակ», «Արշալույս Արարատյան», «Հայաստան», «Ազգասեր Արարատյան» և «Արարատ» պարբերականներին։ Այս հրատարակությունների հրապարակումները դիտարկվում են որպես պատմական սկզբնաղբյուրներ, որոնք հնարավորություն են տալիս բացահայտելու ժամանակի հայ հասարակության վերաբերմունքը եվրոպական հեղափոխական շարժումների, ազգային ազատագրության գաղափարների, ժողովուրդների ինքնորոշման ձգտումների և քաղաքական փոփոխությունների նկատմամբ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մամուլի հրապարակումների ժամանակագրական հաջորդականությանը, տարբեր պարբերականների խմբագրական մոտեցումներին և հեղափոխական իրադարձությունների ներկայացման գաղափարական առանձնահատկություններին։ Մասնավորապես, քննության է առնվում «Երևակ» շաբաթաթերթի դիրքորոշումը հունգարական հեղափոխության նկատմամբ, որի հրապարակումները բնութագրվում են քննադատական մոտեցմամբ և կարևոր պատմական սկզբնաղբյուրային արժեք ունեն ժամանակաշրջանի հասարակական տրամադրություններն ու քաղաքական ընկալումները վերակազմելու համար։ Հետազոտության մեջ նշանակալի տեղ է հատկացվում նաև հայ հրապարակախոսական մտքի զարգացմանը և այն մտավորականների գործունեությանը, որոնք իրենց հրապարակումներում անդրադարձել են եվրոպական հեղափոխություններին ու ազգային ազատագրական պայքարներին։ Նրանց շարքում առանձնահատուկ կարևորություն ունեն Միքայել Նալբանդյանի, Մատթեոս Պատկանյանի և այլ հայ գործիչների հասարակական ու հրապարակախոսական հայացքները, որոնց միջոցով բացահայտվում են եվրոպական ազատագրական գաղափարների և հայ ազգային-հասարակական մտածողության փոխառնչությունները։ Հունգարական հեղափոխության օրինակով ներկայացվում է, թե ինչպես կարող էին այլ ժողովուրդների քաղաքական պայքարի փորձը, ազատության ձգտումները և ազգային ինքնուրույնության գաղափարները նպաստել հայ հասարակության քաղաքական գիտակցության ընդլայնմանը։ Աշխատության առանցքային գաղափարներից է այն, որ եվրոպական հեղափոխական շարժումները հայ իրականության համար միայն արտաքին քաղաքական իրադարձություններ չէին, այլև գաղափարական ներգործության կարևոր աղբյուրներ, որոնք խթանում էին ազգային ինքնագիտակցության զարգացումը, ազատագրական ձգտումների ամրապնդումը և հասարակական կյանքի վերափոխման վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորումը։ Հեղինակն ընդգծում է ազգային-ազատագրական շարժումների ազդեցությունը XIX դարի երկրորդ կեսի հայ հասարակական մտքի վրա՝ ցույց տալով դրանց նշանակությունը հայ ժողովրդի ազգային զարթոնքի գաղափարական նախադրյալների ձևավորման գործում։ Պատմագիտական տեսանկյունից ուսումնասիրության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ քաղաքական իրադարձությունները ներկայացվում են ոչ միայն իրենց միջազգային նշանակության, այլև հայ մամուլի, հրապարակախոսության և հասարակական մտքի հետ ունեցած կապերի համատեքստում։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու եվրոպական և հայկական պատմական գործընթացների փոխազդեցությունը, ինչպես նաև հասկանալու, թե ինչպես էին ժամանակի հայ մտավորականներն ընկալում ազատության, ազգային ինքնուրույնության, հասարակական առաջընթացի և քաղաքական վերափոխումների գաղափարները։ Աշխատությունը արժեքավոր ներդրում է հայ հասարակական-քաղաքական մտքի և XIX դարի հայ պարբերական մամուլի պատմության ուսումնասիրության մեջ։ Այն կարևոր նյութ է տրամադրում հունգարական հեղափոխության վերաբերյալ հայ մամուլի արձագանքների, հայ մտավորականության գաղափարական կողմնորոշումների և եվրոպական հեղափոխական շարժումների՝ հայ ազգային զարթոնքի վրա ունեցած ազդեցության հետազոտման համար։ Գիրքը հատկապես օգտակար է պատմաբանների, հայագետների, բանասերների, մամուլի պատմությամբ զբաղվող մասնագետների, ինչպես նաև XIX դարի եվրոպական հեղափոխությունների և հայ ազգային-ազատագրական մտքի ձևավորման պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Updated: 2026-11-18
1848–1849 թվականների հունգարական հեղափոխության արձագանքները հայ իրականության մեջ

Free

Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more