Муминов, Аширбек Курбанович

Муминов, Аширбек Курбанович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

«Ալ-Ախյար ալ-Քաֆավիի «Կատաիբ» աշխատությունը՝ որպես Մավերաննահրի իսլամի պատմության աղբյուր (III/IX–VIII/XIV դարեր)»

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան իսլամական պատմագրության կարևոր սկզբնաղբյուրներից մեկի՝ ալ-Քաֆավիի (մահ. 990/1582 թ.) «Կատաիբ ալ-Ախյար» երկի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով որպես Մավերաննահրի (Անդրհօքսոսյան տարածաշրջանի) իսլամի պատմության ուսումնասիրման արժեքավոր աղբյուր։ Հետազոտության հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացած է Մավերաննահրում իսլամի տարածման, ամրապնդման և պատմական զարգացման գործընթացների լուսաբանման վրա՝ ընդգրկելով միջնադարի մի քանի դարաշրջաններ՝ III/IX–VIII/XIV դարերը։ Տարածաշրջանը, որը ներառում էր Կենտրոնական Ասիայի կարևոր պատմամշակութային կենտրոնները, առանձնահատուկ դեր է ունեցել իսլամական քաղաքակրթության ձևավորման և զարգացման գործում։ Այստեղ իսլամի հաստատումը ոչ միայն կրոնական փոփոխությունների գործընթաց էր, այլև խորապես ազդել է հասարակական հարաբերությունների, կրթության, գիտության, իրավագիտության, փիլիսոփայության, գրականության և մշակութային կյանքի վրա։ Այդ պատմական զարգացումների ուսումնասիրության համար միջնադարյան հեղինակների աշխատությունները կարևոր տեղեկություններ են պարունակում կրոնական հաստատությունների, մահմեդական գիտնականների, աստվածաբանների, իրավագետների, հոգևոր առաջնորդների և հասարակական կյանքում նշանակալի դեր ունեցած անձանց գործունեության մասին։ Ալ-Քաֆավիի աշխատության աղբյուրագիտական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպիսի տեղեկություններ է պահպանել հեղինակը Մավերաննահրի իսլամական պատմության վերաբերյալ, ինչ տեղ է հատկացրել տարածաշրջանի կրոնական և մտավոր կյանքի ներկայացուցիչներին, ինչպես նաև ինչ նշանակություն ունի նրա երկը միջնադարյան մահմեդական հասարակության պատմական պատկերի վերակազմության համար։ Հատուկ կարևորություն ունի աշխատության ժամանակագրական ընդգրկումը, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու իսլամական աշխարհի պատմական զարգացման տարբեր փուլերին, տարածաշրջանի կրոնական ու գիտական ավանդույթների ձևավորմանը և դրանց շարունակականությանը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև միջնադարյան իսլամական պատմագրության մեթոդների, հեղինակային մոտեցումների և պատմական հիշողության պահպանման առանձնահատկությունների տեսանկյունից։ Այն նպաստում է արաբալեզու և իսլամական պատմագիտական ժառանգության մեջ պահպանված տեղեկությունների գիտական գնահատմանը, ինչպես նաև Մավերաննահրի պատմության վերաբերյալ տարբեր սկզբնաղբյուրների համադրման և վերլուծության հնարավորությունների ընդլայնմանը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հատկապես այն տեսանկյունից, որ ուսումնասիրում է ոչ միայն առանձին պատմական իրադարձություններ, այլև այն գրավոր ավանդույթը, որի միջոցով պահպանվել և փոխանցվել են տարածաշրջանի իսլամական անցյալի մասին տեղեկությունները։ Այն արժեքավոր ուսումնասիրական նյութ է Կենտրոնական Ասիայի միջնադարյան պատմությամբ, իսլամի տարածման ու զարգացման պատմությամբ, արաբական և պարսկական պատմագրությամբ, մահմեդական գիտական մտքի ժառանգությամբ և պատմական սկզբնաղբյուրների քննությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների, արևելագետների, պատմաբանների ու ուսանողների համար։

Updated: 2026-11-21
«Ալ-Ախյար ալ-Քաֆավիի «Կատաիբ» աշխատությունը՝ որպես Մավերաննահրի իսլամի պատմության աղբյուր (III/IX–VIII/XIV դարեր)»

Free

Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Read more Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Read more Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more