Նանսեն, Ֆրիտյոֆ

Նանսեն, Ֆրիտյոֆ

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Խաբված ժողովուրդ

Նորվեգացի նշանավոր բևեռախույզ, գիտնական, դիվանագետ և հասարակական գործիչ Ֆրիտյոֆ Նանսենի այս աշխատությունը նվիրված է հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրին, նրա կրած ողբերգություններին, ազգային գոյապայքարին և միջազգային քաղաքականության մեջ հայկական հարցի շուրջ ձևավորված բարդ իրադրությանը։ Հեղինակը ներկայացնում է հայ ժողովրդի պատմական անցյալը, ազգային ինքնության պահպանման պայքարը, Օսմանյան կայսրությունում հայերի նկատմամբ իրականացված բռնությունները, 1915–1916 թվականների Հայոց ցեղասպանությունը և դրա հետևանքով առաջացած մարդասիրական աղետը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արևմտահայության զանգվածային տեղահանություններին, կոտորածներին, հայրենի բնակավայրերից զրկված մարդկանց ճակատագրին, փրկվածների ծանր կենսապայմաններին և աշխարհի տարբեր երկրներում ապաստան գտած հայ գաղթականների խնդիրներին։ Նանսենը պատմական իրադարձությունները դիտարկում է ոչ միայն որպես առանձին ժողովրդի ողբերգություն, այլև որպես միջազգային հանրության բարոյական և քաղաքական պատասխանատվության կարևորագույն հարց։ Նա անդրադառնում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին հայկական հարցի շուրջ ձևավորված միջազգային խոստումներին, պատերազմի ավարտից հետո ստեղծված քաղաքական իրավիճակին, Հայաստանի անկախության ճանաչման գործընթացին, Սևրի պայմանագրով նախատեսված լուծումներին և հետագա միջազգային զարգացումներին։ Հեղինակը քննադատական հայացքով ներկայացնում է մեծ տերությունների քաղաքականությունը՝ բացահայտելով նրանց հայտարարությունների, ստանձնած պարտավորությունների և իրական գործողությունների միջև եղած հակասությունները։ Աշխատության առանցքային գաղափարներից է այն համոզմունքը, որ հայ ժողովուրդը, որը պատերազմի տարիներին մեծ զոհողություններ է կրել և հույսեր կապել միջազգային արդարության ու աջակցության հետ, հետագայում հայտնվել է անտեսված ու անպաշտպան վիճակում։ Հենց այդ պատմական անարդարության և չիրականացված խոստումների գիտակցումն է պայմանավորում վերնագրի խորքային իմաստը։ Գիրքը կարևոր տեղ է հատկացնում նաև հայ գաղթականների հիմնախնդրին և նրանց համար կենսապահովման ու վերաբնակեցման հնարավորություններ ստեղծելու անհրաժեշտությանը։ Որպես Ազգերի լիգայի փախստականների հարցերով բարձր հանձնակատար՝ Նանսենը հայ ժողովրդի ճակատագրին ծանոթացել է ոչ միայն պատմական ու քաղաքական ուսումնասիրությունների, այլև անձնական առաքելությունների և անմիջական շփումների միջոցով։ 1925 թվականին Հայաստան կատարած այցի ընթացքում նա ուսումնասիրել է երկրի սոցիալ-տնտեսական պայմանները, բնակավայրերի վիճակը, հողային և ջրային ռեսուրսները, ինչպես նաև գաղթականների վերաբնակեցման հնարավորությունները։ Աշխատության մեջ արտացոլվում են այդ ուղևորության տպավորությունները, Հայաստանի աշխարհագրական միջավայրի, պատմական հուշարձանների, բնակչության կենցաղի և երկրի վերականգնման հեռանկարների վերաբերյալ դիտարկումները։ Հեղինակը կարևորում է գաղթական հայերին հայրենիք վերադարձնելու, նրանց բնակարանով, աշխատանքով և ապրուստի միջոցներով ապահովելու, ինչպես նաև տնտեսական զարգացման համար անհրաժեշտ պայմաններ ստեղծելու խնդիրը։ Նա անդրադառնում է միջազգային ֆինանսական աջակցության ձեռքբերման դժվարություններին, վերաբնակեցման ծրագրերին և Ազգերի լիգայի շրջանակներում իրականացված նախաձեռնություններին՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են պետությունների շահերը, քաղաքական հակասություններն ու անտարբերությունը խոչընդոտել մարդասիրական նպատակների իրագործմանը։ Նանսենի խոսքը առանձնանում է պատմական փաստերի, անձնական դիտարկումների, քաղաքական գնահատականների և մարդասիրական մտորումների համադրությամբ։ Նրա շարադրանքը միաժամանակ ունի վավերագրական, պատմագիտական, հրապարակախոսական և ուղեգրական բնույթ։ Հեղինակը ձգտում է ընթերցողին ներկայացնել ոչ միայն հայ ժողովրդի կրած տառապանքները, այլև նրա տոկունությունը, մշակութային ինքնատիպությունը, ազգային արժանապատվությունը և պատմական շարունակականությունը։ Ստեղծագործության կարևոր առանձնահատկություններից է այն, որ հայկական հարցը ներկայացվում է օտարազգի հասարակական գործչի դիտանկյունից, որի համար մարդու իրավունքները, ժողովուրդների ազատությունը և միջազգային արդարությունը համամարդկային արժեքներ են։ Այս հանգամանքը ստեղծագործությանը հաղորդում է առանձնահատուկ պատմական և բարոյական նշանակություն՝ այն դարձնելով ոչ միայն հայ ժողովրդի անցյալի մասին վկայություն, այլև միջազգային հարաբերությունների, մեծ տերությունների քաղաքականության և մարդասիրական պատասխանատվության քննադատական ուսումնասիրություն։ Աշխատությունը կարևոր սկզբնաղբյուրային արժեք ունի Հայոց ցեղասպանության պատմության, հետցեղասպանական շրջանի, հայկական գաղթաշխարհի ձևավորման, փախստականների հիմնախնդրի և Հայաստանի վերականգնմանն ուղղված միջազգային նախաձեռնությունների ուսումնասիրության համար։ Այն նաև արտահայտում է հեղինակի խորին համակրանքն ու հարգանքը հայ ժողովրդի նկատմամբ՝ ընդգծելով, որ պատմական անարդարության պայմաններում անգամ ժողովուրդը կարող է պահպանել իր ինքնությունը, մշակույթը և գոյատևելու կամքը։ Գիրքը հատկապես արժեքավոր է նրանով, որ ընթերցողին հնարավորություն է տալիս հայկական պատմական իրադարձությունները դիտարկել եվրոպական մտավորականության և միջազգային քաղաքականության համատեքստում, հասկանալ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո հայ ժողովրդի առջև ծառացած խնդիրների բարդությունը և գնահատել մարդասիրական գործունեության իրական նշանակությունը։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմաբանների, արևելագետների, ցեղասպանագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, հայագիտությամբ զբաղվող հետազոտողների, ինչպես նաև հայ ժողովրդի պատմությամբ և համաշխարհային մարդասիրական շարժումների զարգացմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Updated: 2026-11-18
Խաբված ժողովուրդ

Free

Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Read more Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Read more Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more