Книги автора (1)

Онлайн

История

Խաբված ժողովուրդ

Նորվեգացի նշանավոր բևեռախույզ, գիտնական, դիվանագետ և հասարակական գործիչ Ֆրիտյոֆ Նանսենի այս աշխատությունը նվիրված է հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրին, նրա կրած ողբերգություններին, ազգային գոյապայքարին և միջազգային քաղաքականության մեջ հայկական հարցի շուրջ ձևավորված բարդ իրադրությանը։ Հեղինակը ներկայացնում է հայ ժողովրդի պատմական անցյալը, ազգային ինքնության պահպանման պայքարը, Օսմանյան կայսրությունում հայերի նկատմամբ իրականացված բռնությունները, 1915–1916 թվականների Հայոց ցեղասպանությունը և դրա հետևանքով առաջացած մարդասիրական աղետը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արևմտահայության զանգվածային տեղահանություններին, կոտորածներին, հայրենի բնակավայրերից զրկված մարդկանց ճակատագրին, փրկվածների ծանր կենսապայմաններին և աշխարհի տարբեր երկրներում ապաստան գտած հայ գաղթականների խնդիրներին։ Նանսենը պատմական իրադարձությունները դիտարկում է ոչ միայն որպես առանձին ժողովրդի ողբերգություն, այլև որպես միջազգային հանրության բարոյական և քաղաքական պատասխանատվության կարևորագույն հարց։ Նա անդրադառնում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին հայկական հարցի շուրջ ձևավորված միջազգային խոստումներին, պատերազմի ավարտից հետո ստեղծված քաղաքական իրավիճակին, Հայաստանի անկախության ճանաչման գործընթացին, Սևրի պայմանագրով նախատեսված լուծումներին և հետագա միջազգային զարգացումներին։ Հեղինակը քննադատական հայացքով ներկայացնում է մեծ տերությունների քաղաքականությունը՝ բացահայտելով նրանց հայտարարությունների, ստանձնած պարտավորությունների և իրական գործողությունների միջև եղած հակասությունները։ Աշխատության առանցքային գաղափարներից է այն համոզմունքը, որ հայ ժողովուրդը, որը պատերազմի տարիներին մեծ զոհողություններ է կրել և հույսեր կապել միջազգային արդարության ու աջակցության հետ, հետագայում հայտնվել է անտեսված ու անպաշտպան վիճակում։ Հենց այդ պատմական անարդարության և չիրականացված խոստումների գիտակցումն է պայմանավորում վերնագրի խորքային իմաստը։ Գիրքը կարևոր տեղ է հատկացնում նաև հայ գաղթականների հիմնախնդրին և նրանց համար կենսապահովման ու վերաբնակեցման հնարավորություններ ստեղծելու անհրաժեշտությանը։ Որպես Ազգերի լիգայի փախստականների հարցերով բարձր հանձնակատար՝ Նանսենը հայ ժողովրդի ճակատագրին ծանոթացել է ոչ միայն պատմական ու քաղաքական ուսումնասիրությունների, այլև անձնական առաքելությունների և անմիջական շփումների միջոցով։ 1925 թվականին Հայաստան կատարած այցի ընթացքում նա ուսումնասիրել է երկրի սոցիալ-տնտեսական պայմանները, բնակավայրերի վիճակը, հողային և ջրային ռեսուրսները, ինչպես նաև գաղթականների վերաբնակեցման հնարավորությունները։ Աշխատության մեջ արտացոլվում են այդ ուղևորության տպավորությունները, Հայաստանի աշխարհագրական միջավայրի, պատմական հուշարձանների, բնակչության կենցաղի և երկրի վերականգնման հեռանկարների վերաբերյալ դիտարկումները։ Հեղինակը կարևորում է գաղթական հայերին հայրենիք վերադարձնելու, նրանց բնակարանով, աշխատանքով և ապրուստի միջոցներով ապահովելու, ինչպես նաև տնտեսական զարգացման համար անհրաժեշտ պայմաններ ստեղծելու խնդիրը։ Նա անդրադառնում է միջազգային ֆինանսական աջակցության ձեռքբերման դժվարություններին, վերաբնակեցման ծրագրերին և Ազգերի լիգայի շրջանակներում իրականացված նախաձեռնություններին՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են պետությունների շահերը, քաղաքական հակասություններն ու անտարբերությունը խոչընդոտել մարդասիրական նպատակների իրագործմանը։ Նանսենի խոսքը առանձնանում է պատմական փաստերի, անձնական դիտարկումների, քաղաքական գնահատականների և մարդասիրական մտորումների համադրությամբ։ Նրա շարադրանքը միաժամանակ ունի վավերագրական, պատմագիտական, հրապարակախոսական և ուղեգրական բնույթ։ Հեղինակը ձգտում է ընթերցողին ներկայացնել ոչ միայն հայ ժողովրդի կրած տառապանքները, այլև նրա տոկունությունը, մշակութային ինքնատիպությունը, ազգային արժանապատվությունը և պատմական շարունակականությունը։ Ստեղծագործության կարևոր առանձնահատկություններից է այն, որ հայկական հարցը ներկայացվում է օտարազգի հասարակական գործչի դիտանկյունից, որի համար մարդու իրավունքները, ժողովուրդների ազատությունը և միջազգային արդարությունը համամարդկային արժեքներ են։ Այս հանգամանքը ստեղծագործությանը հաղորդում է առանձնահատուկ պատմական և բարոյական նշանակություն՝ այն դարձնելով ոչ միայն հայ ժողովրդի անցյալի մասին վկայություն, այլև միջազգային հարաբերությունների, մեծ տերությունների քաղաքականության և մարդասիրական պատասխանատվության քննադատական ուսումնասիրություն։ Աշխատությունը կարևոր սկզբնաղբյուրային արժեք ունի Հայոց ցեղասպանության պատմության, հետցեղասպանական շրջանի, հայկական գաղթաշխարհի ձևավորման, փախստականների հիմնախնդրի և Հայաստանի վերականգնմանն ուղղված միջազգային նախաձեռնությունների ուսումնասիրության համար։ Այն նաև արտահայտում է հեղինակի խորին համակրանքն ու հարգանքը հայ ժողովրդի նկատմամբ՝ ընդգծելով, որ պատմական անարդարության պայմաններում անգամ ժողովուրդը կարող է պահպանել իր ինքնությունը, մշակույթը և գոյատևելու կամքը։ Գիրքը հատկապես արժեքավոր է նրանով, որ ընթերցողին հնարավորություն է տալիս հայկական պատմական իրադարձությունները դիտարկել եվրոպական մտավորականության և միջազգային քաղաքականության համատեքստում, հասկանալ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո հայ ժողովրդի առջև ծառացած խնդիրների բարդությունը և գնահատել մարդասիրական գործունեության իրական նշանակությունը։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմաբանների, արևելագետների, ցեղասպանագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, հայագիտությամբ զբաղվող հետազոտողների, ինչպես նաև հայ ժողովրդի պատմությամբ և համաշխարհային մարդասիրական շարժումների զարգացմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Обновлено. 2026-11-18
Խաբված ժողովուրդ

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Подробнее Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Подробнее Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Подробнее Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Подробнее Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Подробнее Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Подробнее