Погосян, Каро Степанович

Погосян, Каро Степанович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Սասունի ինքնապաշտպանությունը 1904 թվականին

Աշխատությունը նվիրված է 1904 թվականին Սասունում տեղի ունեցած ինքնապաշտպանական կռիվներին, որոնք հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական պայքարի և Օսմանյան կայսրությունում հայ բնակչության գոյության ու անվտանգության պաշտպանության պատմության կարևորագույն դրվագներից են։ Այն անդրադառնում է Սասունի հայության՝ բռնությունների, հալածանքների, հարկային ծանր պարտավորությունների, վարչական կամայականությունների և աճող ռազմական ճնշումների պայմաններում ստեղծված իրավիճակին, ինչպես նաև սեփական բնակավայրերը, ընտանիքները, ունեցվածքն ու ազգային արժանապատվությունը պաշտպանելու անհրաժեշտությանը։ 1904 թվականի Սասունի ինքնապաշտպանությունը ձևավորվել էր երկարատև քաղաքական և սոցիալական հակասությունների, հայ բնակչության նկատմամբ իրականացվող հալածանքների ու ազգային իրավունքների սահմանափակման պայմաններում։ Այդ իրադարձությունների առանցքում կանգնած էր Սասունի հայության դիմադրությունը օսմանյան իշխանությունների և նրանց զինված ուժերի հարձակումներին։ Ինքնապաշտպանական պայքարը կապված էր նաև հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործունեության, ֆիդայական կազմակերպվածության, բնակչության համախմբման և հայրենի բնակավայրերի պաշտպանության գաղափարի հետ։ Աշխատության պատմական բովանդակությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու Սասունի աշխարհագրական դիրքին, տարածաշրջանի հայաբնակ բնակավայրերի առանձնահատկություններին, տեղական բնակչության հասարակական կյանքին և այն հանգամանքներին, որոնք հանգեցրին զինված բախումների։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ինքնապաշտպանության կազմակերպման, ուժերի անհավասարության պայմաններում դիմադրության իրականացման, մարտական գործողությունների ընթացքի և խաղաղ բնակչության կրած մարդկային ու նյութական կորուստների պատմական ուսումնասիրությունը։ 1904 թվականի իրադարձությունները կապված են նաև հայ ազգային գործիչների և ֆիդայական շարժման ներկայացուցիչների գործունեության հետ, որոնց պայքարը դարձավ ազգային հիշողության և ազատագրական պայքարի պատմության անբաժանելի մասը։ Սասունի դիմադրությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ ժողովրդի պատմական ինքնագիտակցության մեջ, քանի որ արտահայտում է ազատության, ինքնապաշտպանության, համազգային համերաշխության և հայրենի հողի պահպանման գաղափարները։ Այն միաժամանակ վկայում է Օսմանյան կայսրության վերջին տասնամյակներին հայ բնակչության առջև ծառացած քաղաքական ու հասարակական խնդիրների, ազգային հարցի սրման և հայ-օսմանյան հարաբերությունների խորացող հակասությունների մասին։ Ստեղծագործության պատմական արժեքը պայմանավորված է 20-րդ դարասկզբի հայ ազգային-ազատագրական շարժման կարևորագույն դրվագներից մեկի ներկայացմամբ, իսկ մշակութային նշանակությունը՝ Սասունի պատմական հիշողության, ազգային դիմադրության ավանդույթների և ժողովրդի հավաքական ինքնության պահպանման գործում ունեցած դերով։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայոց պատմությամբ, ազգային-ազատագրական շարժումներով, արևմտահայության պատմությամբ և Օսմանյան կայսրության ժամանակաշրջանի հասարակական-քաղաքական իրադարձություններով զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների ու ընթերցողների համար՝ հնարավորություն տալով ավելի խորությամբ ընկալելու Սասունի ինքնապաշտպանության տեղն ու նշանակությունը հայ ժողովրդի պատմական փորձառության մեջ։

Updated: 2026-11-21
Սասունի ինքնապաշտպանությունը 1904 թվականին

Free

Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Read more