Поладян, Аршак

Поладян, Аршак

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Քրդերը VII–X դարերում (ըստ արաբական աղբյուրների)

Աշխատությունը նվիրված է VII–X դարերում քուրդ ժողովրդի պատմության, հասարակական կյանքի, քաղաքական դիրքի, էթնիկական ձևավորման և պատմական զարգացման ուսումնասիրությանը՝ հիմնվելով միջնադարյան արաբ պատմիչների և աշխարհագրագետների հաղորդած տեղեկությունների վրա։ Հեղինակը քննում է քրդական ցեղերի պատմական անցյալը՝ այն դիտարկելով Մերձավոր Արևելքում տեղի ունեցած լայնածավալ քաղաքական, ռազմական, կրոնական և հասարակական փոփոխությունների համատեքստում։ Ուսումնասիրության առանցքում Արաբական խալիֆայության ձևավորման և ընդարձակման ժամանակաշրջանն է, որի ընթացքում քրդական ցեղերը հայտնվեցին նոր քաղաքական իրողությունների ազդեցության ներքո՝ աստիճանաբար ներգրավվելով խալիֆայության ռազմական, վարչական և հասարակական հարաբերությունների մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քրդական ցեղերի մասնակցությանը արաբական տիրապետության դեմ ուղղված պայքարին, նրանց ռազմական գործունեությանը, քաղաքական դիմադրության դրսևորումներին և խալիֆայության կենտրոնական իշխանության հետ ունեցած հարաբերություններին։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև իսլամի տարածման և քրդական բնակչության իսլամացման գործընթացը՝ դիտարկելով դրա նշանակությունը ժողովրդի կրոնական, մշակութային և հասարակական կյանքի հետագա զարգացման տեսանկյունից։ Կարևոր տեղ է հատկացվում քրդական ցեղերի տեղաշարժերին, միգրացիոն գործընթացներին, բնակության աշխարհագրական տարածքների փոփոխություններին և դրանց պայմանավորած պատմական հանգամանքներին։ Քննարկվում են նաև քրդերի բնակության տարածքների սահմանների որոշման, ցեղային կառուցվածքի, սոցիալական հարաբերությունների և վաղ միջնադարյան հասարակական կյանքի առանձին հարցեր։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից մեկը քրդական էթնիկական ինքնության և միջնադարյան աղբյուրներում դրա արտացոլման խնդիրն է։ Հեղինակը ուշադրություն է դարձնում այն հանգամանքին, որ արաբական պատմագրության մեջ կիրառված էթնիկական անվանումները միշտ չէ, որ ունեցել են հստակ և միանշանակ նշանակություն, ուստի դրանց մեկնաբանությունը պահանջում է պատմական, աշխարհագրական և հասարակական հանգամանքների համադրական ուսումնասիրություն։ Այս տեսանկյունից արաբական գրավոր աղբյուրները դիտարկվում են ոչ միայն որպես առանձին պատմական իրադարձությունների մասին տեղեկությունների հավաքածու, այլև որպես կարևոր սկզբնաղբյուրներ՝ քրդական ցեղերի բնակության միջավայրի, քաղաքական հարաբերությունների, սոցիալական կազմակերպման և պատմական ինքնության ձևավորման գործընթացները հասկանալու համար։ Հեղինակը համադրում է տարբեր ժամանակաշրջաններում ստեղծված արաբական պատմագիտական և աշխարհագրական երկերի հաղորդած տվյալները՝ փորձելով վերականգնել այն ժամանակաշրջանի պատմական պատկերը, երբ քրդական ցեղերը զարգանում էին խալիֆայության քաղաքական ազդեցության ներքո։ Աշխատության մեջ կարևոր նշանակություն ունի նաև Քուրդիստանի՝ որպես պատմաաշխարհագրական տարածքի հարցը։ Քննարկվում են քրդերի բնակության տարածքների աշխարհագրական սահմանները և դրանց փոփոխությունները՝ հաշվի առնելով, որ ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանում այդ տարածքը միասնական քաղաքական կամ վարչատարածքային կազմավորում չէր ներկայացնում։ Այս հանգամանքը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու էթնիկական բնակության տարածքը քաղաքական սահմաններից և ավելի ճշգրիտ պատկերացում կազմելու վաղ միջնադարյան տարածաշրջանի պատմական իրականության մասին։ Գրքի պատմագիտական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ վաղ միջնադարը քրդերի պատմության համեմատաբար քիչ ուսումնասիրված ժամանակաշրջաններից է, իսկ այդ դարաշրջանի վերակազմության համար առանձնահատուկ արժեք ունեն արաբալեզու գրավոր վկայությունները։ Հեղինակը կարևորում է սկզբնաղբյուրների քննադատական ուսումնասիրությունը՝ դրանց միջոցով բացահայտելով քրդական ցեղերի պատմական դերը Մերձավոր Արևելքի քաղաքական և հասարակական կյանքում։ Աշխատությունը նպաստում է քրդական պատմության վաղ շրջանի վերաբերյալ գիտական պատկերացումների ընդլայնմանը և հնարավորություն է տալիս քրդերի պատմությունը դիտարկել ոչ թե մեկուսացված, այլ Արաբական խալիֆայության, հարևան ժողովուրդների և ամբողջ տարածաշրջանի պատմական զարգացումների հետ փոխկապակցված։ Այն կարևոր նշանակություն ունի միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի պատմության, էթնիկական գործընթացների, իսլամի տարածման, ցեղային հասարակությունների զարգացման և արաբական պատմագրության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը մասնագիտական արժեքավոր աշխատություն է պատմաբանների, արևելագետների, քրդագետների, արաբագիտությամբ զբաղվող հետազոտողների և տարածաշրջանի միջնադարյան պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ միաժամանակ օգտակար նյութ տրամադրելով բոլոր նրանց, ովքեր ցանկանում են ավելի խորությամբ հասկանալ քուրդ ժողովրդի պատմական անցյալը, նրա հասարակական ու քաղաքական զարգացումները և Մերձավոր Արևելքի ժողովուրդների պատմության մեջ ունեցած դերը։

Updated: 2026-11-17
Քրդերը VII–X դարերում (ըստ արաբական աղբյուրների)

Free

Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Read more Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Read more Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more