Саакян, Егише Сергеевич

Саакян, Егише Сергеевич

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Հայաստանի և Անդրկովկասի հայ իրականության ուսանող երիտասարդության հեղափոխական շարժումը (1880–1917 թթ.)

Աշխատությունը նվիրված է 1880–1917 թվականներին Հայաստանի և Անդրկովկասի հայ իրականության մեջ ուսանող երիտասարդության շրջանում ձևավորված հեղափոխական շարժումների պատմությանը՝ ներկայացնելով երիտասարդության հասարակական-քաղաքական ակտիվության զարգացումը, գաղափարական կողմնորոշումները և մասնակցությունը ժամանակաշրջանի քաղաքական ու ազգային գործընթացներին։ Ուսումնասիրության առանցքում ուսանող երիտասարդությունն է՝ որպես հասարակական կյանքի ակտիվ և փոփոխությունների ձգտող ուժ, որի գաղափարական ձևավորումը, քաղաքական գիտակցության զարգացումը և կազմակերպված գործունեությունը կարևոր դեր են ունեցել հայ հասարակական մտքի ու ազգային-ազատագրական պայքարի պատմության մեջ։ Գրքում դիտարկվում են 19-րդ դարի վերջին տասնամյակներից մինչև 20-րդ դարի սկզբի հեղափոխական վերափոխումների ժամանակաշրջանը՝ ընդգրկելով Ռուսական կայսրության հասարակական-քաղաքական կյանքի փոփոխությունները, Անդրկովկասում տարածվող հեղափոխական գաղափարները և դրանց ազդեցությունը հայ ուսանողության վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում երիտասարդության շրջանում սոցիալական արդարության, քաղաքական ազատությունների, ազգային ինքնագիտակցության և հասարակական վերափոխումների գաղափարների տարածմանը, ինչպես նաև ուսանողական միջավայրում ձևավորվող քաղաքական հայացքներին ու շարժումներին։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես էին կրթական հաստատությունները, մտավորական շրջանակները և երիտասարդական միջավայրը նպաստում նոր հասարակական գաղափարների տարածմանը, քաղաքական դիրքորոշումների ձևավորմանն ու կազմակերպված գործունեության զարգացմանը։ Ժամանակաշրջանի պատմական իրադարձությունների համատեքստում լուսաբանվում է հեղափոխական շարժումների և հայ իրականության փոխառնչությունը՝ ցույց տալով, որ ուսանող երիտասարդության գործունեությունը պայմանավորված էր ոչ միայն համառուսաստանյան քաղաքական իրադարձություններով, այլև հայ ժողովրդի ազգային, հասարակական և մշակութային կյանքի առանձնահատկություններով։ Ուսումնասիրության ժամանակագրական շրջանակը ներառում է մի քանի կարևոր պատմական փուլեր՝ սկսած 19-րդ դարի վերջին սոցիալական ու քաղաքական շարժումների ակտիվացումից մինչև 1905 թվականի հեղափոխությունը, դրան հաջորդած հասարակական զարգացումները և 1917 թվականի հեղափոխական իրադարձությունները։ Այս ամբողջ ընթացքում երիտասարդության քաղաքական ակտիվությունը դիտարկվում է որպես ավելի լայն հասարակական գործընթացների բաղկացուցիչ մաս, որն արտահայտում էր կրթված սերնդի ձգտումները, աշխարհայացքային փոփոխությունները և հասարակական կյանքին մասնակցելու նոր ձևերի որոնումը։ Գործը կարևոր նշանակություն ունի հայ հասարակական-քաղաքական պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ ուշադրությունը կենտրոնացնում է ոչ միայն քաղաքական կազմակերպությունների և հայտնի գործիչների գործունեության, այլև երիտասարդության՝ որպես ինքնուրույն հասարակական ուժի վրա։ Այն արժեքավոր է հայ ուսանողական շարժումների, հեղափոխական գաղափարների տարածման, Անդրկովկասի քաղաքական պատմության և հայ մտավորականության ձևավորման գործընթացներն ուսումնասիրողների համար։ Միաժամանակ աշխատությունը նպաստում է 1880–1917 թվականների հայ իրականության հասարակական տրամադրությունների, գաղափարական պայքարի և քաղաքական ակտիվության ավելի ամբողջական ընկալմանը՝ բացահայտելով երիտասարդ սերնդի դերը պատմական փոփոխությունների նախապատրաստման ու իրականացման գործում։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հասարակական-քաղաքական շարժումների ուսումնասիրողներին, հայագիտությամբ զբաղվողներին, ուսանողներին և բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի ու Անդրկովկասի նոր շրջանի պատմությամբ, հայ երիտասարդության հասարակական գործունեությամբ և հեղափոխական շարժումների պատմական նշանակությամբ։

Updated: 2026-11-21
Հայաստանի և Անդրկովկասի հայ իրականության ուսանող երիտասարդության հեղափոխական շարժումը (1880–1917 թթ.)

Free

Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Read more Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Read more Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more