Саакян, Рубен Гарегинович

Саакян, Рубен Гарегинович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Ֆրանս-թուրքական հարաբերությունները և Կիլիկիան 1918–1923 թվականներին

Աշխատությունը նվիրված է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Մերձավոր Արևելքում ձևավորված քաղաքական, դիվանագիտական և ռազմաքաղաքական իրադրության ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Ֆրանսիայի և Թուրքիայի հարաբերությունների զարգացմանը, Կիլիկիայի ճակատագրին և տարածաշրջանի հայ բնակչության պատմական փորձառությանը։ Հեղինակը հանգամանորեն ներկայացնում է Օսմանյան կայսրության պարտությունից հետո Թուրքիայի քաղաքական վերափոխումները, ազգային շարժման ձևավորումը և քեմալական իշխանությունների արտաքին ու ներքին քաղաքականության հիմնական ուղղությունները՝ դրանք դիտարկելով հետպատերազմյան միջազգային հարաբերությունների ընդհանուր համատեքստում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Ֆրանսիայի մերձավորարևելյան քաղաքականությանը, նրա գաղութային և ռազմավարական շահերին, ինչպես նաև տարածաշրջանում ազդեցության պահպանմանն ուղղված դիվանագիտական քայլերին։ Ուսումնասիրության առանցքային թեմաներից է երկու պետությունների միջև հարաբերությունների աստիճանական փոփոխությունը՝ սկսած հետպատերազմյան առաջին շփումներից ու բանակցություններից մինչև 1921 թվականի Անկարայի պայմանագրի կնքումը և դրա հետևանքները։ Հեղինակը բացահայտում է, թե ինչպես Ֆրանսիայի քաղաքական հաշվարկները, եվրոպական տերությունների միջև հակասությունները, տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցությունը և քեմալական շարժման դիրքերի ամրապնդումը նպաստեցին ֆրանս-թուրքական հարաբերությունների նոր փուլի ձևավորմանը։ Աշխատության կարևորագույն բաժիններից մեկը նվիրված է Կիլիկիային՝ պատմական հայկական բնակավայրերով և հայ բնակչության նշանակալի ներկայությամբ առանձնացող տարածաշրջանին, որի քաղաքական պատկանելության, անվտանգության և ապագայի հարցերը հետպատերազմյան տարիներին դարձան միջազգային քաղաքականության կարևոր խնդիրներից մեկը։ Հեղինակը ներկայացնում է Կիլիկիայի հայ բնակչության ծանր կացությունը, պատերազմի և բռնագաղթերի հետևանքները, հայրենի բնակավայրեր վերադարձի հետ կապված դժվարությունները, ինչպես նաև տարածաշրջանում հայկական համայնքների վերակազմավորման և ինքնապաշտպանության փորձերը։ Հատուկ տեղ է հատկացվում Հաճընի, Զեյթունի, Այնթապի և Կիլիկիայի այլ բնակավայրերի հայության ինքնապաշտպանական պայքարին՝ ընդգծելով այդ իրադարձությունների նշանակությունը հայ ժողովրդի նորագույն պատմության մեջ։ Քննության են առնվում նաև հայ բնակչության անվտանգության, ազգային իրավունքների, քաղաքական ապագայի և միջազգային ուժերի կողմից ստանձնված պարտավորությունների հարցերը։ Հեղինակը քննադատական դիտանկյունից ուսումնասիրում է ֆրանսիական գաղութային շրջանակների քաղաքականությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես պետական շահերը, տարածքային հաշվարկները և դիվանագիտական փոխզիջումները հաճախ հակասում էին տարածաշրջանի ոչ թուրք ժողովուրդների, մասնավորապես՝ հայերի կենսական շահերին։ Միաժամանակ ներկայացվում է քեմալական ազգային քաղաքականության բնույթը և դրա ազդեցությունը Կիլիկիայի հայության դրության վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի 1921 թվականի Անկարայի պայմանագրի ուսումնասիրությունը, քանի որ դրա կնքումը վճռորոշ փոփոխություններ առաջացրեց ֆրանս-թուրքական հարաբերություններում և անմիջական ազդեցություն ունեցավ Կիլիկիայի քաղաքական ու հասարակական կյանքի վրա։ Պայմանագրի հետևանքները դիտարկվում են հատկապես հայ բնակչության անվտանգության, հարկադրական տեղաշարժերի և հայրենի բնակավայրերից հեռանալու հանգամանքների տեսանկյունից։ Աշխատության եզրափակիչ հատվածում անդրադարձ է կատարվում 1922–1923 թվականների միջազգային զարգացումներին և Լոզանի խաղաղության համաժողովին, որի ընթացքում ձևավորվեցին հետպատերազմյան Թուրքիայի միջազգային կարգավիճակի և տարածաշրջանի քաղաքական ապագայի կարևոր դրույթները։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը ոչ միայն ներկայացնում է երկու պետությունների դիվանագիտական հարաբերությունների զարգացումը, այլև բացահայտում է միջազգային քաղաքականության և ազգային հարցերի փոխկապակցվածությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես մեծ տերությունների շահերը կարող էին կանխորոշել ամբողջ ժողովուրդների ճակատագիրը։ Գրքի կարևոր առանձնահատկություններից է պատմական իրադարձությունների ուսումնասիրությունը փաստաթղթային և արխիվային նյութերի լայն օգտագործմամբ։ Հեղինակը գիտական շրջանառության մեջ է դնում նոր արխիվային փաստաթղթեր և օտար լեզուներով հրապարակված սկզբնաղբյուրներ՝ հնարավորություն տալով առավել ամբողջական պատկերացում կազմել ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանի դիվանագիտական գործընթացների և տարածաշրջանային իրադարձությունների մասին։ Պատմաքաղաքական վերլուծությունը զուգակցվում է միջազգային հարաբերությունների, ազգային քաղաքականության և հասարակական գործընթացների քննությամբ, ինչի շնորհիվ նյութը ներկայացվում է ոչ միայն որպես առանձին պետությունների փոխհարաբերությունների պատմություն, այլև որպես հայ ժողովրդի նորագույն պատմության կարևորագույն շրջանի ամբողջական ուսումնասիրություն։ Աշխատության պատմական և մշակութային նշանակությունը պայմանավորված է հատկապես Կիլիկիայի հայության ճակատագրի լուսաբանմամբ, քանի որ այն անդրադառնում է հայկական պատմական միջավայրի կորստին, համայնքային կյանքի խաթարմանը, ինքնապաշտպանական պայքարին և ազգային հիշողության պահպանման կարևորությանը։ Այն արժեքավոր նյութ է տրամադրում Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Մերձավոր Արևելքի քաղաքական վերադասավորումների, ֆրանս-թուրքական հարաբերությունների, քեմալական շարժման, Կիլիկիայի պատմության և հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական պայքարի ուսումնասիրության համար։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի պատմաբանների, արևելագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, հայագիտությամբ զբաղվող հետազոտողների, ինչպես նաև Հայաստանի և Թուրքիայի նորագույն պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ նպաստելով 1918–1923 թվականների բարդ ու ճակատագրական իրադարձությունների պատճառների, ընթացքի և հետևանքների խորքային ըմբռնմանը։

Updated: 2026-11-21
Ֆրանս-թուրքական հարաբերությունները և Կիլիկիան 1918–1923 թվականներին

Free

Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Read more Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more