Саакян, Рубен Гарегинович

Саакян, Рубен Гарегинович

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (1)

Онлайн

История

Ֆրանս-թուրքական հարաբերությունները և Կիլիկիան 1918–1923 թվականներին

Աշխատությունը նվիրված է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Մերձավոր Արևելքում ձևավորված քաղաքական, դիվանագիտական և ռազմաքաղաքական իրադրության ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Ֆրանսիայի և Թուրքիայի հարաբերությունների զարգացմանը, Կիլիկիայի ճակատագրին և տարածաշրջանի հայ բնակչության պատմական փորձառությանը։ Հեղինակը հանգամանորեն ներկայացնում է Օսմանյան կայսրության պարտությունից հետո Թուրքիայի քաղաքական վերափոխումները, ազգային շարժման ձևավորումը և քեմալական իշխանությունների արտաքին ու ներքին քաղաքականության հիմնական ուղղությունները՝ դրանք դիտարկելով հետպատերազմյան միջազգային հարաբերությունների ընդհանուր համատեքստում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Ֆրանսիայի մերձավորարևելյան քաղաքականությանը, նրա գաղութային և ռազմավարական շահերին, ինչպես նաև տարածաշրջանում ազդեցության պահպանմանն ուղղված դիվանագիտական քայլերին։ Ուսումնասիրության առանցքային թեմաներից է երկու պետությունների միջև հարաբերությունների աստիճանական փոփոխությունը՝ սկսած հետպատերազմյան առաջին շփումներից ու բանակցություններից մինչև 1921 թվականի Անկարայի պայմանագրի կնքումը և դրա հետևանքները։ Հեղինակը բացահայտում է, թե ինչպես Ֆրանսիայի քաղաքական հաշվարկները, եվրոպական տերությունների միջև հակասությունները, տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցությունը և քեմալական շարժման դիրքերի ամրապնդումը նպաստեցին ֆրանս-թուրքական հարաբերությունների նոր փուլի ձևավորմանը։ Աշխատության կարևորագույն բաժիններից մեկը նվիրված է Կիլիկիային՝ պատմական հայկական բնակավայրերով և հայ բնակչության նշանակալի ներկայությամբ առանձնացող տարածաշրջանին, որի քաղաքական պատկանելության, անվտանգության և ապագայի հարցերը հետպատերազմյան տարիներին դարձան միջազգային քաղաքականության կարևոր խնդիրներից մեկը։ Հեղինակը ներկայացնում է Կիլիկիայի հայ բնակչության ծանր կացությունը, պատերազմի և բռնագաղթերի հետևանքները, հայրենի բնակավայրեր վերադարձի հետ կապված դժվարությունները, ինչպես նաև տարածաշրջանում հայկական համայնքների վերակազմավորման և ինքնապաշտպանության փորձերը։ Հատուկ տեղ է հատկացվում Հաճընի, Զեյթունի, Այնթապի և Կիլիկիայի այլ բնակավայրերի հայության ինքնապաշտպանական պայքարին՝ ընդգծելով այդ իրադարձությունների նշանակությունը հայ ժողովրդի նորագույն պատմության մեջ։ Քննության են առնվում նաև հայ բնակչության անվտանգության, ազգային իրավունքների, քաղաքական ապագայի և միջազգային ուժերի կողմից ստանձնված պարտավորությունների հարցերը։ Հեղինակը քննադատական դիտանկյունից ուսումնասիրում է ֆրանսիական գաղութային շրջանակների քաղաքականությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես պետական շահերը, տարածքային հաշվարկները և դիվանագիտական փոխզիջումները հաճախ հակասում էին տարածաշրջանի ոչ թուրք ժողովուրդների, մասնավորապես՝ հայերի կենսական շահերին։ Միաժամանակ ներկայացվում է քեմալական ազգային քաղաքականության բնույթը և դրա ազդեցությունը Կիլիկիայի հայության դրության վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի 1921 թվականի Անկարայի պայմանագրի ուսումնասիրությունը, քանի որ դրա կնքումը վճռորոշ փոփոխություններ առաջացրեց ֆրանս-թուրքական հարաբերություններում և անմիջական ազդեցություն ունեցավ Կիլիկիայի քաղաքական ու հասարակական կյանքի վրա։ Պայմանագրի հետևանքները դիտարկվում են հատկապես հայ բնակչության անվտանգության, հարկադրական տեղաշարժերի և հայրենի բնակավայրերից հեռանալու հանգամանքների տեսանկյունից։ Աշխատության եզրափակիչ հատվածում անդրադարձ է կատարվում 1922–1923 թվականների միջազգային զարգացումներին և Լոզանի խաղաղության համաժողովին, որի ընթացքում ձևավորվեցին հետպատերազմյան Թուրքիայի միջազգային կարգավիճակի և տարածաշրջանի քաղաքական ապագայի կարևոր դրույթները։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը ոչ միայն ներկայացնում է երկու պետությունների դիվանագիտական հարաբերությունների զարգացումը, այլև բացահայտում է միջազգային քաղաքականության և ազգային հարցերի փոխկապակցվածությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես մեծ տերությունների շահերը կարող էին կանխորոշել ամբողջ ժողովուրդների ճակատագիրը։ Գրքի կարևոր առանձնահատկություններից է պատմական իրադարձությունների ուսումնասիրությունը փաստաթղթային և արխիվային նյութերի լայն օգտագործմամբ։ Հեղինակը գիտական շրջանառության մեջ է դնում նոր արխիվային փաստաթղթեր և օտար լեզուներով հրապարակված սկզբնաղբյուրներ՝ հնարավորություն տալով առավել ամբողջական պատկերացում կազմել ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանի դիվանագիտական գործընթացների և տարածաշրջանային իրադարձությունների մասին։ Պատմաքաղաքական վերլուծությունը զուգակցվում է միջազգային հարաբերությունների, ազգային քաղաքականության և հասարակական գործընթացների քննությամբ, ինչի շնորհիվ նյութը ներկայացվում է ոչ միայն որպես առանձին պետությունների փոխհարաբերությունների պատմություն, այլև որպես հայ ժողովրդի նորագույն պատմության կարևորագույն շրջանի ամբողջական ուսումնասիրություն։ Աշխատության պատմական և մշակութային նշանակությունը պայմանավորված է հատկապես Կիլիկիայի հայության ճակատագրի լուսաբանմամբ, քանի որ այն անդրադառնում է հայկական պատմական միջավայրի կորստին, համայնքային կյանքի խաթարմանը, ինքնապաշտպանական պայքարին և ազգային հիշողության պահպանման կարևորությանը։ Այն արժեքավոր նյութ է տրամադրում Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Մերձավոր Արևելքի քաղաքական վերադասավորումների, ֆրանս-թուրքական հարաբերությունների, քեմալական շարժման, Կիլիկիայի պատմության և հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական պայքարի ուսումնասիրության համար։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի պատմաբանների, արևելագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, հայագիտությամբ զբաղվող հետազոտողների, ինչպես նաև Հայաստանի և Թուրքիայի նորագույն պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ նպաստելով 1918–1923 թվականների բարդ ու ճակատագրական իրադարձությունների պատճառների, ընթացքի և հետևանքների խորքային ըմբռնմանը։

Обновлено. 2026-11-21
Ֆրանս-թուրքական հարաբերությունները և Կիլիկիան 1918–1923 թվականներին

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Подробнее Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Подробнее Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Подробнее Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Подробнее Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Подробнее Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Подробнее