Սահակյան, Ռ.

Սահակյան, Ռ.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Ցեղասպանության պատմությունից

Աշխատությունը նվիրված է Հայոց ցեղասպանության պատմության ուսումնասիրությանը՝ անդրադառնալով հայ ժողովրդի դեմ Օսմանյան կայսրությունում իրականացված զանգվածային բռնությունների, տեղահանությունների, կոտորածների և ազգային բնաջնջման քաղաքականության պատմական նախադրյալներին, ընթացքին ու հետևանքներին։ Գրքում ներկայացվող թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու հայ բնակչության նկատմամբ բռնությունների աստիճանական սաստկացումը, օսմանյան պետական քաղաքականության մեջ ձևավորված հակահայկական մոտեցումները, ազգային և կրոնական խտրականության դրսևորումները, ինչպես նաև հայ ժողովրդի ֆիզիկական գոյությանը, պատմական հայրենիքին և մշակութային ժառանգությանը սպառնացող վտանգները։ Հայոց ցեղասպանությունը ներկայացվում է որպես երկարատև պատմական գործընթացի գագաթնակետ, որի արմատները կապված էին Օսմանյան կայսրության քաղաքական, հասարակական և ազգային խնդիրների, հայ բնակչության իրավական անհավասարության, պետական բռնաճնշումների և հայերի ազգային ինքնության նկատմամբ թշնամական վերաբերմունքի հետ։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի իրադարձությունների ուսումնասիրությունը, երբ հայ բնակչության նկատմամբ իրականացված կոտորածներն ու բռնությունները վերածվեցին պետականորեն կազմակերպված բնաջնջման քաղաքականության։ 1894–1896 թվականների համիդյան կոտորածները, 1909 թվականի Ադանայի ջարդերը և հատկապես 1915 թվականից սկսված զանգվածային տեղահանություններն ու սպանությունները կազմում են այն պատմական իրադարձությունների շղթան, որոնց ուսումնասիրությունն անհրաժեշտ է ցեղասպանության նախապատմությունը, կազմակերպման մեխանիզմները և պատմական զարգացումը հասկանալու համար։ Աշխատության թեմատիկ նշանակությունը կապված է նաև Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Օսմանյան կայսրության իշխանությունների իրականացրած քաղաքականության, հայ բնակչության բռնի տեղահանության, մահվան քարավանների, կոտորածների, սովի, հիվանդությունների և մարդկային անասելի կորուստների պատմության հետ։ Ցեղասպանության հետևանքները դիտարկվում են ոչ միայն մարդկային զոհերի և ժողովրդագրական աղետալի փոփոխությունների տեսանկյունից, այլև որպես հայ ժողովրդի պատմական, հասարակական և մշակութային կյանքի խորքային խաթարում։ Արևմտյան Հայաստանի և Օսմանյան կայսրության տարբեր շրջանների հայաբնակ բնակավայրերի դատարկումը, հայկական պատմամշակութային ժառանգության ոչնչացումը, եկեղեցիների, վանքերի, դպրոցների և այլ ազգային հաստատությունների կորուստը հանգեցրին դարավոր մշակութային միջավայրի կործանմանը։ Միաժամանակ ցեղասպանությունը դարձավ հայ ժողովրդի աշխարհագրական տարածման և սփյուռքի ձևավորման պատմական վճռորոշ գործոններից մեկը, քանի որ փրկված հայերը հարկադրված եղան ապաստան գտնելու տարբեր երկրներում՝ նոր համայնքներ կազմավորելով և շարունակելով ազգային կյանքի վերականգնման դժվարին գործընթացը։ Աշխատության կարևոր գաղափարական և պատմագիտական նշանակություններից է պատմական հիշողության պահպանման անհրաժեշտության ընդգծումը։ Ցեղասպանության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու ոչ միայն անցյալի ողբերգական իրադարձությունները, այլև դրանց պատճառահետևանքային կապերը, մարդկային ու ազգային իրավունքների խախտման մեխանիզմները և պետական բռնության ծայրահեղ դրսևորումների վտանգները։ Այս առումով կարևոր են նաև վերապրածների հիշողությունները, պատմական վկայությունները, փաստաթղթային նյութերը և իրադարձությունների ժամանակագրական վերակազմությունը, որոնք նպաստում են պատմական իրողությունների գիտական ուսումնասիրմանը և զոհերի հիշատակի պահպանմանը։ Գիրքը հրատարակվել է Հայոց ցեղասպանության պատմության նկատմամբ գիտական և հասարակական հետաքրքրության ընդլայնման ժամանակաշրջանում, երբ Հայաստանի պատմագիտական շրջանակներում առանձնահատուկ ուշադրություն էր դարձվում ցեղասպանության պատճառների, կազմակերպման, իրականացման և միջազգային արձագանքի ուսումնասիրմանը։ Այն կարևոր տեղ ունի հայ պատմագրության և ցեղասպանագիտության թեմատիկ շրջանակում՝ նպաստելով ազգային պատմական հիշողության ամրապնդմանը և հայ ժողովրդի նորագույն պատմության ամենաողբերգական էջերի ճանաչմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, ցեղասպանագետներին, քաղաքագետներին, իրավաբաններին, արևելագետներին, հասարակագետներին, ինչպես նաև ընթերցողների լայն շրջանակին, որոնք ցանկանում են խորությամբ ուսումնասիրել Հայոց ցեղասպանության պատմական նախադրյալները, իրադարձությունների ընթացքը, մարդկային և մշակութային հետևանքները։ Այն կարևոր ընթերցանության նյութ է նաև պատմական արդարության, ցեղասպանությունների կանխարգելման, մարդկության դեմ հանցագործությունների ճանաչման և պատմական հիշողության պահպանման խնդիրներով հետաքրքրվողների համար։

Updated: 2026-11-17
Ցեղասպանության պատմությունից

Free

Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Read more Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more