Шагинян, Арсен Карапети

Шагинян, Арсен Карапети

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Հայաստանը և Հարավային Կովկասի երկրները VII–IX դարերում․ հայկական ինքնակառավարումը Բյուզանդիայի և արաբական տիրապետության պայմաններում

Աշխատությունը նվիրված է VII–IX դարերում Հայաստանի և Հարավային Կովկասի պատմական, քաղաքական ու վարչական զարգացումներին՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով հայկական ինքնակառավարման պահպանմանն ու գործունեությանը Բյուզանդական կայսրության և Արաբական խալիֆայության գերիշխանության պայմաններում։ Ներկայացվող պատմական ժամանակաշրջանը Հայաստանի համար առանձնահատուկ բարդությունների և վերափոխումների շրջան էր, երբ տարածաշրջանը հայտնվել էր երկու հզոր քաղաքական ուժերի ազդեցության գոտում, իսկ արտաքին տիրապետության փոփոխություններն էական ազդեցություն էին թողնում երկրի կառավարման համակարգի, հասարակական հարաբերությունների, քաղաքական ինքնուրույնության և պետական ավանդույթների վրա։ Աշխատության առանցքային թեման հայկական ինքնակառավարման ինստիտուտների գոյատևման, զարգացման և հարմարվողականության ուսումնասիրությունն է՝ բացահայտելով, թե ինչպես էին հայկական իշխանական տները, տեղական կառավարիչները, նախարարական տոհմերը և քաղաքական ազդեցիկ ուժերը պահպանում իրենց դիրքերն ու մասնակցում երկրի ներքին կյանքի կազմակերպմանը՝ չնայած արտաքին իշխանությունների վերահսկողությանը։ Առանձնահատուկ պատմական նշանակություն ունի Հայաստանի հարաբերությունների ուսումնասիրությունը Բյուզանդիայի և Արաբական խալիֆայության հետ, քանի որ այդ հարաբերությունները պայմանավորված էին ոչ միայն ռազմական և քաղաքական հակամարտություններով, այլև տարածաշրջանում ազդեցության հաստատման, վարչական վերահսկողության, հարկային քաղաքականության և տեղական իշխանությունների նկատմամբ գերիշխանության պահպանման ձգտումներով։ Բյուզանդական և արաբական կառավարման համակարգերի համեմատական դիտարկումը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու արտաքին տիրապետության տարբեր դրսևորումները, դրանց ազդեցությունը հայկական հասարակության վրա և այն պայմանները, որոնց շրջանակում հնարավոր էր պահպանել տեղական ինքնուրույնության որոշակի ձևեր։ Հարավային Կովկասի մյուս երկրների պատմական զարգացումների ներառումը թեմայի ուսումնասիրությանը հաղորդում է տարածաշրջանային ընդգրկում՝ հնարավորություն տալով Հայաստանը դիտարկել ընդհանուր քաղաքական գործընթացների համատեքստում, բացահայտել հարևան ժողովուրդների և քաղաքական միավորների միջև առկա կապերը, շահերի բախումները, համագործակցության հնարավորությունները և արտաքին ուժերի ազդեցության ընդհանուր օրինաչափությունները։ Աշխատության կարևոր գաղափարական ուղղություններից է հայկական պետականության պատմական շարունակականության հարցը, քանի որ նույնիսկ կենտրոնացված պետական իշխանության թուլացման կամ օտար տիրապետության հաստատման պայմաններում հայկական հասարակությունը կարողանում էր պահպանել կառավարման, իշխանական իրավահաջորդության և ներքին կազմակերպման ավանդույթները։ Այս տեսանկյունից ինքնակառավարումը ներկայացվում է ոչ միայն որպես վարչական երևույթ, այլև որպես ազգային քաղաքական կյանքի պահպանման և հետագա պետական վերականգնման համար կարևոր նախադրյալ։ VII–IX դարերի պատմական գործընթացների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև հասկանալու համար, թե ինչպես ձևավորվեցին այն քաղաքական և հասարակական պայմանները, որոնք հետագայում նպաստեցին հայկական իշխանական կենտրոնների հզորացմանն ու Բագրատունյաց թագավորության վերականգնմանը։ Պատմագիտական տեսանկյունից աշխատության թեման արժեքավոր է միջնադարյան Հայաստանի կառավարման համակարգի, արտաքին քաղաքական հարաբերությունների, իշխանական կառույցների և տարածաշրջանային ուժերի փոխազդեցության ուսումնասիրության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս ընթերցողին Հայաստանի միջնադարյան պատմությունը դիտարկել ոչ միայն օտար տիրապետությունների և քաղաքական կորուստների տեսանկյունից, այլև տեղական իշխանության պահպանման, քաղաքական հարմարվողականության և ազգային ինքնուրույնության շարունակական որոնումների համատեքստում։ Աշխատանքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայոց պատմությամբ, միջնադարյան քաղաքական համակարգերով, Բյուզանդական կայսրության և Արաբական խալիֆայության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար՝ նպաստելով Հարավային Կովկասի պատմական զարգացման բարդ գործընթացների և Հայաստանի քաղաքական ինքնակազմակերպման առանձնահատկությունների առավել ամբողջական ընկալմանը։

Updated: 2026-11-21
Հայաստանը և Հարավային Կովկասի երկրները VII–IX դարերում․ հայկական ինքնակառավարումը Բյուզանդիայի և արաբական տիրապետության պայմաններում

Free

Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Read more Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Read more Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more