Шагинян, Арсен Карапети

Шагинян, Арсен Карапети

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (1)

Онлайн

История

Հայաստանը և Հարավային Կովկասի երկրները VII–IX դարերում․ հայկական ինքնակառավարումը Բյուզանդիայի և արաբական տիրապետության պայմաններում

Աշխատությունը նվիրված է VII–IX դարերում Հայաստանի և Հարավային Կովկասի պատմական, քաղաքական ու վարչական զարգացումներին՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով հայկական ինքնակառավարման պահպանմանն ու գործունեությանը Բյուզանդական կայսրության և Արաբական խալիֆայության գերիշխանության պայմաններում։ Ներկայացվող պատմական ժամանակաշրջանը Հայաստանի համար առանձնահատուկ բարդությունների և վերափոխումների շրջան էր, երբ տարածաշրջանը հայտնվել էր երկու հզոր քաղաքական ուժերի ազդեցության գոտում, իսկ արտաքին տիրապետության փոփոխություններն էական ազդեցություն էին թողնում երկրի կառավարման համակարգի, հասարակական հարաբերությունների, քաղաքական ինքնուրույնության և պետական ավանդույթների վրա։ Աշխատության առանցքային թեման հայկական ինքնակառավարման ինստիտուտների գոյատևման, զարգացման և հարմարվողականության ուսումնասիրությունն է՝ բացահայտելով, թե ինչպես էին հայկական իշխանական տները, տեղական կառավարիչները, նախարարական տոհմերը և քաղաքական ազդեցիկ ուժերը պահպանում իրենց դիրքերն ու մասնակցում երկրի ներքին կյանքի կազմակերպմանը՝ չնայած արտաքին իշխանությունների վերահսկողությանը։ Առանձնահատուկ պատմական նշանակություն ունի Հայաստանի հարաբերությունների ուսումնասիրությունը Բյուզանդիայի և Արաբական խալիֆայության հետ, քանի որ այդ հարաբերությունները պայմանավորված էին ոչ միայն ռազմական և քաղաքական հակամարտություններով, այլև տարածաշրջանում ազդեցության հաստատման, վարչական վերահսկողության, հարկային քաղաքականության և տեղական իշխանությունների նկատմամբ գերիշխանության պահպանման ձգտումներով։ Բյուզանդական և արաբական կառավարման համակարգերի համեմատական դիտարկումը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու արտաքին տիրապետության տարբեր դրսևորումները, դրանց ազդեցությունը հայկական հասարակության վրա և այն պայմանները, որոնց շրջանակում հնարավոր էր պահպանել տեղական ինքնուրույնության որոշակի ձևեր։ Հարավային Կովկասի մյուս երկրների պատմական զարգացումների ներառումը թեմայի ուսումնասիրությանը հաղորդում է տարածաշրջանային ընդգրկում՝ հնարավորություն տալով Հայաստանը դիտարկել ընդհանուր քաղաքական գործընթացների համատեքստում, բացահայտել հարևան ժողովուրդների և քաղաքական միավորների միջև առկա կապերը, շահերի բախումները, համագործակցության հնարավորությունները և արտաքին ուժերի ազդեցության ընդհանուր օրինաչափությունները։ Աշխատության կարևոր գաղափարական ուղղություններից է հայկական պետականության պատմական շարունակականության հարցը, քանի որ նույնիսկ կենտրոնացված պետական իշխանության թուլացման կամ օտար տիրապետության հաստատման պայմաններում հայկական հասարակությունը կարողանում էր պահպանել կառավարման, իշխանական իրավահաջորդության և ներքին կազմակերպման ավանդույթները։ Այս տեսանկյունից ինքնակառավարումը ներկայացվում է ոչ միայն որպես վարչական երևույթ, այլև որպես ազգային քաղաքական կյանքի պահպանման և հետագա պետական վերականգնման համար կարևոր նախադրյալ։ VII–IX դարերի պատմական գործընթացների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև հասկանալու համար, թե ինչպես ձևավորվեցին այն քաղաքական և հասարակական պայմանները, որոնք հետագայում նպաստեցին հայկական իշխանական կենտրոնների հզորացմանն ու Բագրատունյաց թագավորության վերականգնմանը։ Պատմագիտական տեսանկյունից աշխատության թեման արժեքավոր է միջնադարյան Հայաստանի կառավարման համակարգի, արտաքին քաղաքական հարաբերությունների, իշխանական կառույցների և տարածաշրջանային ուժերի փոխազդեցության ուսումնասիրության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս ընթերցողին Հայաստանի միջնադարյան պատմությունը դիտարկել ոչ միայն օտար տիրապետությունների և քաղաքական կորուստների տեսանկյունից, այլև տեղական իշխանության պահպանման, քաղաքական հարմարվողականության և ազգային ինքնուրույնության շարունակական որոնումների համատեքստում։ Աշխատանքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայոց պատմությամբ, միջնադարյան քաղաքական համակարգերով, Բյուզանդական կայսրության և Արաբական խալիֆայության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար՝ նպաստելով Հարավային Կովկասի պատմական զարգացման բարդ գործընթացների և Հայաստանի քաղաքական ինքնակազմակերպման առանձնահատկությունների առավել ամբողջական ընկալմանը։

Обновлено. 2026-11-21
Հայաստանը և Հարավային Կովկասի երկրները VII–IX դարերում․ հայկական ինքնակառավարումը Բյուզանդիայի և արաբական տիրապետության պայմաններում

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Подробнее Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Подробнее Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Подробнее Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Подробнее Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Подробнее Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Подробнее