Сияров, Ахмад

Сияров, Ахмад

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Linguistics

Արաբական փոխառությունների բառային և իմաստային փոփոխությունները ժամանակակից դարի և տաջիկերեն լեզուներում

Աշխատությունը նվիրված է արաբական փոխառությունների բառային և իմաստային փոփոխությունների ուսումնասիրությանը ժամանակակից դարի և տաջիկերեն լեզուներում՝ ներկայացնելով արաբերենի պատմական և մշակութային ազդեցությունը պարսկերեն լեզվական աշխարհի երկու կարևոր ներկայացուցիչների բառապաշարի ձևավորման և զարգացման գործընթացներում։ Ուսումնասիրության առանցքում արաբական ծագում ունեցող բառերի փոխառության, յուրացման, գործածության և իմաստային վերափոխման առանձնահատկություններն են, ինչպես նաև այն լեզվական օրինաչափությունները, որոնց միջոցով օտար լեզվից ներթափանցած բառերը ժամանակի ընթացքում դառնում են ընդունող լեզվի բառային համակարգի բնական բաղադրիչ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դարիի և տաջիկերենի պատմական զարգացման պայմաններին, արաբերենի հետ ունեցած երկարատև լեզվամշակութային շփումներին և այդ շփումների հետևանքով առաջացած բառապաշարային ընդհանրություններին ու տարբերություններին։ Արաբական փոխառությունները կարևոր տեղ են զբաղեցնում պարսկերեն լեզվական ավանդույթում՝ ընդգրկելով հասարակական կյանքի, գիտության, կրոնի, կրթության, գրականության, փիլիսոփայության, վարչական կառավարման և առօրյա հաղորդակցության տարբեր ոլորտներ։ Դրանց մի մասը երկու լեզուներում պահպանել է սկզբնական նշանակությունը, իսկ մյուսները ենթարկվել են իմաստային ընդլայնման, նեղացման, փոփոխության կամ նոր իմաստային երանգների ձեռքբերման։ Նման գործընթացները պայմանավորված են ոչ միայն լեզվական ներքին զարգացումներով, այլև տարբեր պատմական իրադարձություններով, հասարակական հարաբերությունների փոփոխություններով, մշակութային միջավայրով և լեզվակիր հանրությունների հաղորդակցական պահանջներով։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է դարիի և տաջիկերենի բառապաշարի համեմատական դիտարկումը՝ բացահայտելու համար արաբական ծագում ունեցող բառերի գործածության առանձնահատկությունները, դրանց իմաստային տարբերակները և երկու լեզուներում ձևավորված յուրահատուկ նշանակությունները։ Այս տեսանկյունից ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես կարող են նույն ծագումն ունեցող բառերը տարբեր լեզվական և մշակութային պայմաններում ձեռք բերել տարբեր իմաստային բովանդակություն, գործառույթ և կիրառության շրջանակ։ Թեման առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև այն պատճառով, որ դարին և տաջիկերենը, ունենալով ընդհանուր պարսկերեն լեզվական հիմք, զարգացել են տարբեր պատմաքաղաքական և սոցիալմշակութային միջավայրերում, ինչն արտացոլվել է դրանց ժամանակակից բառապաշարի կառուցվածքում և իմաստային համակարգում։ Արաբական փոխառությունների ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս բացահայտել այդ տարբեր միջավայրերի ազդեցությունը լեզվական զարգացման վրա, տարբերակել ընդհանուր ժառանգված բառապաշարը հետագա լեզվական նորամուծություններից և ավելի հստակ պատկերացում կազմել երկու լեզուների փոխհարաբերությունների մասին։ Աշխատանքը կարևոր է իրանագիտության, համեմատական լեզվաբանության, բառագիտության, իմաստաբանության և արաբական լեզվամշակութային ազդեցությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն արժեքավոր նյութ է տրամադրում արաբական փոխառությունների պատմական զարգացման, լեզուների միջև բառային կապերի և իմաստային փոփոխությունների օրինաչափությունների ուսումնասիրման համար՝ միաժամանակ նպաստելով ժամանակակից դարիի և տաջիկերենի բառապաշարային առանձնահատկությունների առավել խորքային ընկալմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, իրանագետների, արաբագետների, թարգմանիչների, արևելագետների, ինչպես նաև պարսկերեն լեզվի տարբերակներով և լեզվական շփումների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Updated: 2026-11-21
Արաբական փոխառությունների բառային և իմաստային փոփոխությունները ժամանակակից դարի և տաջիկերեն լեզուներում

Free

Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more