Books by this author (1)
History
Հյուսիսային Կովկասը XVIII դարի ռուս-իրանական և ռուս-թուրքական հարաբերություններում (Կոստանդնուպոլսի պայմանագրից մինչև Քյուչուկ-Կայնարջայի հաշտության պայմանագիրը՝ 1700–1774 թթ.)
Աշխատությունը նվիրված է XVIII դարի Հյուսիսային Կովկասի քաղաքական, ռազմավարական և դիվանագիտական նշանակության ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով Ռուսաստանի, Իրանի և Օսմանյան կայսրության միջև ձևավորված բարդ հարաբերությունների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում տարածաշրջանի նկատմամբ երեք խոշոր տերությունների քաղաքական շահերն են, նրանց միջև ծավալված մրցակցությունը, տարածքային ազդեցության ընդլայնման ձգտումները և Կովկասում քաղաքական գերիշխանություն հաստատելու փորձերը։ XVIII դարը Հյուսիսային Կովկասի պատմության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող ժամանակաշրջան էր, երբ տարածաշրջանը վերածվել էր Ռուսաստանի, Իրանի և Օսմանյան կայսրության աշխարհաքաղաքական շահերի բախման կարևոր կենտրոններից մեկի։ Նրա աշխարհագրական դիրքը՝ Սև և Կասպից ծովերի միջև, ինչպես նաև դեպի Հարավային Կովկաս, Մերձավոր Արևելք և Կենտրոնական Ասիա տանող ճանապարհների նկատմամբ վերահսկողության հնարավորությունը տարածաշրջանին հաղորդում էին ռազմաքաղաքական և տնտեսական մեծ նշանակություն։ Ուսումնասիրության մեջ ուշադրության կենտրոնում են Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականության աստիճանական ակտիվացումը Կովկասում, Իրանի և Օսմանյան կայսրության ավանդական ազդեցության պահպանումն ու ամրապնդումը, ինչպես նաև այդ պետությունների միջև ձևավորված դիվանագիտական հարաբերությունների և ռազմական հակամարտությունների փոխազդեցությունը։ Հատուկ կարևորություն ունի Կոստանդնուպոլսի պայմանագրից մինչև Քյուչուկ-Կայնարջայի հաշտության պայմանագիրն ընդգրկող պատմական ժամանակաշրջանը, որի ընթացքում տարածաշրջանի քաղաքական իրադրությունը բազմիցս փոփոխվել է՝ պայմանավորված ռազմական արշավանքներով, դիվանագիտական բանակցություններով, պայմանագրային համաձայնություններով և տերությունների միջև ուժերի հարաբերակցության փոփոխությամբ։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես էին Ռուսաստանի, Իրանի և Օսմանյան կայսրության ռազմավարական նպատակները պայմանավորում Հյուսիսային Կովկասի քաղաքական զարգացումները, ինչ դեր էին խաղում տարածաշրջանի ժողովուրդները, տեղական իշխանություններն ու քաղաքական կազմավորումները միջազգային հարաբերությունների համակարգում, և ինչպես էին արտաքին ուժերի շահերը ներգործում նրանց քաղաքական կողմնորոշումների ու փոխհարաբերությունների վրա։ Կարևորվում է նաև պայմանագրերի և դիվանագիտական համաձայնությունների պատմական նշանակությունը, քանի որ դրանք ոչ միայն արտահայտում էին տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական ուժերի հարաբերակցությունը, այլև հիմք էին ստեղծում տարածաշրջանում հետագա ազդեցության սահմանների, քաղաքական կարգավորումների և նոր հակասությունների ձևավորման համար։ Պատմական իրադարձությունների ուսումնասիրությունը նպաստում է XVIII դարի միջազգային հարաբերությունների առանձնահատկությունների, տարածաշրջանային հակամարտությունների պատճառների և մեծ տերությունների արտաքին քաղաքականության մեխանիզմների առավել ամբողջական ընկալմանը։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է Հյուսիսային Կովկասի պատմությունը ռուս-իրանական և ռուս-թուրքական հարաբերությունների լայն համատեքստում ներկայացնելու հնարավորությամբ՝ բացահայտելով տարածաշրջանի տեղը Արևելյան Եվրոպայի, Կովկասի և Մերձավոր Արևելքի քաղաքական գործընթացների փոխկապակցված համակարգում։ Այն կարևոր նշանակություն ունի Կովկասի քաղաքական պատմությամբ, Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականությամբ, իրանական և օսմանյան պատմությամբ, միջազգային դիվանագիտությամբ ու աշխարհաքաղաքական գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների և հետազոտողների համար՝ հնարավորություն ընձեռելով ավելի խորությամբ հասկանալու XVIII դարում տարածաշրջանում ձևավորված քաղաքական իրադրությունը և այն պատմական նախադրյալները, որոնք հետագայում էական ազդեցություն են ունեցել Կովկասի քաղաքական զարգացման վրա։
Updated: 2026-11-21