Сотавов, Надыр-паша Алыпкачевич

Сотавов, Надыр-паша Алыпкачевич

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Հյուսիսային Կովկասը XVIII դարի ռուս-իրանական և ռուս-թուրքական հարաբերություններում (Կոստանդնուպոլսի պայմանագրից մինչև Քյուչուկ-Կայնարջայի հաշտության պայմանագիրը՝ 1700–1774 թթ.)

Աշխատությունը նվիրված է XVIII դարի Հյուսիսային Կովկասի քաղաքական, ռազմավարական և դիվանագիտական նշանակության ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով Ռուսաստանի, Իրանի և Օսմանյան կայսրության միջև ձևավորված բարդ հարաբերությունների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում տարածաշրջանի նկատմամբ երեք խոշոր տերությունների քաղաքական շահերն են, նրանց միջև ծավալված մրցակցությունը, տարածքային ազդեցության ընդլայնման ձգտումները և Կովկասում քաղաքական գերիշխանություն հաստատելու փորձերը։ XVIII դարը Հյուսիսային Կովկասի պատմության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող ժամանակաշրջան էր, երբ տարածաշրջանը վերածվել էր Ռուսաստանի, Իրանի և Օսմանյան կայսրության աշխարհաքաղաքական շահերի բախման կարևոր կենտրոններից մեկի։ Նրա աշխարհագրական դիրքը՝ Սև և Կասպից ծովերի միջև, ինչպես նաև դեպի Հարավային Կովկաս, Մերձավոր Արևելք և Կենտրոնական Ասիա տանող ճանապարհների նկատմամբ վերահսկողության հնարավորությունը տարածաշրջանին հաղորդում էին ռազմաքաղաքական և տնտեսական մեծ նշանակություն։ Ուսումնասիրության մեջ ուշադրության կենտրոնում են Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականության աստիճանական ակտիվացումը Կովկասում, Իրանի և Օսմանյան կայսրության ավանդական ազդեցության պահպանումն ու ամրապնդումը, ինչպես նաև այդ պետությունների միջև ձևավորված դիվանագիտական հարաբերությունների և ռազմական հակամարտությունների փոխազդեցությունը։ Հատուկ կարևորություն ունի Կոստանդնուպոլսի պայմանագրից մինչև Քյուչուկ-Կայնարջայի հաշտության պայմանագիրն ընդգրկող պատմական ժամանակաշրջանը, որի ընթացքում տարածաշրջանի քաղաքական իրադրությունը բազմիցս փոփոխվել է՝ պայմանավորված ռազմական արշավանքներով, դիվանագիտական բանակցություններով, պայմանագրային համաձայնություններով և տերությունների միջև ուժերի հարաբերակցության փոփոխությամբ։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես էին Ռուսաստանի, Իրանի և Օսմանյան կայսրության ռազմավարական նպատակները պայմանավորում Հյուսիսային Կովկասի քաղաքական զարգացումները, ինչ դեր էին խաղում տարածաշրջանի ժողովուրդները, տեղական իշխանություններն ու քաղաքական կազմավորումները միջազգային հարաբերությունների համակարգում, և ինչպես էին արտաքին ուժերի շահերը ներգործում նրանց քաղաքական կողմնորոշումների ու փոխհարաբերությունների վրա։ Կարևորվում է նաև պայմանագրերի և դիվանագիտական համաձայնությունների պատմական նշանակությունը, քանի որ դրանք ոչ միայն արտահայտում էին տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական ուժերի հարաբերակցությունը, այլև հիմք էին ստեղծում տարածաշրջանում հետագա ազդեցության սահմանների, քաղաքական կարգավորումների և նոր հակասությունների ձևավորման համար։ Պատմական իրադարձությունների ուսումնասիրությունը նպաստում է XVIII դարի միջազգային հարաբերությունների առանձնահատկությունների, տարածաշրջանային հակամարտությունների պատճառների և մեծ տերությունների արտաքին քաղաքականության մեխանիզմների առավել ամբողջական ընկալմանը։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է Հյուսիսային Կովկասի պատմությունը ռուս-իրանական և ռուս-թուրքական հարաբերությունների լայն համատեքստում ներկայացնելու հնարավորությամբ՝ բացահայտելով տարածաշրջանի տեղը Արևելյան Եվրոպայի, Կովկասի և Մերձավոր Արևելքի քաղաքական գործընթացների փոխկապակցված համակարգում։ Այն կարևոր նշանակություն ունի Կովկասի քաղաքական պատմությամբ, Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականությամբ, իրանական և օսմանյան պատմությամբ, միջազգային դիվանագիտությամբ ու աշխարհաքաղաքական գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների և հետազոտողների համար՝ հնարավորություն ընձեռելով ավելի խորությամբ հասկանալու XVIII դարում տարածաշրջանում ձևավորված քաղաքական իրադրությունը և այն պատմական նախադրյալները, որոնք հետագայում էական ազդեցություն են ունեցել Կովկասի քաղաքական զարգացման վրա։

Updated: 2026-11-21
Հյուսիսային Կովկասը XVIII դարի ռուս-իրանական և ռուս-թուրքական հարաբերություններում (Կոստանդնուպոլսի պայմանագրից մինչև Քյուչուկ-Կայնարջայի հաշտության պայմանագիրը՝ 1700–1774 թթ.)

Free

Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Read more Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Read more Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Read more Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more