Тароян, К. З.

Тароян, К. З.

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Ժողովրդական շարժումները Սասունում և Արևմտյան Հայաստանի այլ շրջաններում XIX դարի 90-ական թվականներին

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի վերջին տասնամյակում Սասունում և Արևմտյան Հայաստանի այլ շրջաններում ծավալված ժողովրդական շարժումների պատմությանը՝ ներկայացնելով հայ բնակչության հասարակական, քաղաքական և ազգային կյանքի բարդ իրադրությունը, ազատագրական ձգտումները և օտար տիրապետության պայմաններում ձևավորված դիմադրական տրամադրությունները։ XIX դարի 90-ական թվականները արևմտահայության պատմության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող ժամանակաշրջան էին, երբ Օսմանյան կայսրության հայաբնակ նահանգներում սրվում էին սոցիալական և ազգային հակասությունները, խորանում էին բնակչության անապահովության ու իրավազրկության պայմանները, իսկ պետական իշխանությունների վարած քաղաքականությունը և տեղական վարչական ու զինված ուժերի գործողությունները ծանր ազդեցություն էին թողնում հայ գյուղացիության առօրյա կյանքի վրա։ Այս իրադրության պայմաններում տարբեր շրջաններում աստիճանաբար ձևավորվում էին ժողովրդական ընդվզման և ինքնապաշտպանության շարժումներ, որոնց հիմքում ընկած էին սեփական կյանքի, ունեցվածքի, արժանապատվության և ազգային գոյության պահպանման ձգտումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Սասունին՝ որպես արևմտահայ ազգային-ազատագրական պայքարի կարևոր կենտրոններից մեկի, որի աշխարհագրական դիրքը, լեռնային բնակավայրերի առանձնահատկությունները, բնակչության ինքնուրույնության ավանդույթները և դիմադրական ոգին էական դեր էին խաղում ժողովրդական շարժումների ձևավորման ու զարգացման գործում։ Աշխատության պատմական շրջանակը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու Սասունի իրադարձությունները ոչ թե որպես առանձին և մեկուսացված ընդվզումներ, այլ որպես Արևմտյան Հայաստանի տարբեր շրջաններում տեղի ունեցող ավելի լայն հասարակական ու ազգային գործընթացների բաղկացուցիչ մաս։ Ներկայացվող պատմական նյութը կարևոր է հասկանալու համար, թե ինչ պայմաններում էին ձևավորվում հայ բնակչության դիմադրական տրամադրությունները, ինչպիսի դեր ունեին տեղական սոցիալական հարաբերությունները, ազգային ինքնագիտակցությունը և ազատագրական գաղափարները ժողովրդական շարժումների զարգացման գործում։ XIX դարի վերջին տասնամյակի իրադարձությունները հետագայում նշանակալի ազդեցություն ունեցան հայ ազգային-ազատագրական պայքարի ընթացքի վրա՝ նպաստելով ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդմանը, ինքնապաշտպանության գաղափարի տարածմանը և արևմտահայության դրության վերաբերյալ միջազգային ուշադրության մեծացմանը։ Սասունի և Արևմտյան Հայաստանի այլ շրջանների ժողովրդական շարժումների ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայ ժողովրդի նորագույն պատմության ընդհանուր պատկերը ամբողջացնելու տեսանկյունից, քանի որ այն բացահայտում է հասարակական դիմադրության տարբեր դրսևորումները, ազատության և ինքնուրույնության ձգտումների պատմական արմատները, ինչպես նաև ժողովրդի հավաքական հիշողության մեջ ամրագրված պայքարի փորձը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ ժողովրդի պատմությամբ, ազգային-ազատագրական շարժումներով, Արևմտյան Հայաստանի պատմական անցյալով և XIX դարի վերջի հասարակական-քաղաքական գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների և հետազոտողների համար։ Այն արժեքավոր նյութ է պատմական իրադարձությունների ժամանակագրական և գաղափարական համատեքստը հասկանալու, Սասունի պատմական դերը գնահատելու և արևմտահայության ազատագրական պայքարի ձևավորման ու զարգացման գործընթացներն ուսումնասիրելու համար։

Updated: 2026-11-21
Ժողովրդական շարժումները Սասունում և Արևմտյան Հայաստանի այլ շրջաններում XIX դարի 90-ական թվականներին

Free

Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Read more Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Read more