Թեոփանես Խոստովանող

Թեոփանես Խոստովանող

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին․ բյուզանդական աղբյուրներ, հատոր Դ․ Թեոփանես Խոստովանող

Գիրքը հայ պատմագիտության և սկզբնաղբյուրագիտության համար կարևոր նշանակություն ունեցող մատենագիտական ու պատմական աշխատություն է, որը ներկայացնում է բյուզանդական պատմագրական ժառանգության արժեքավոր նմուշներից մեկի՝ Թեոփանես Խոստովանողի պատմական երկի հայագիտական նշանակությունը։ Այն ընդգրկված է Հայաստանի և հայ ժողովրդի պատմության վերաբերյալ օտարալեզու սկզբնաղբյուրների ուսումնասիրմանն ու գիտական շրջանառության մեջ դնելուն նվիրված մատենաշարում, որի հիմնական նպատակն է բացահայտել օտար հեղինակների երկերում պահպանված տեղեկությունները Հայաստանի, հայ ժողովրդի, նրա քաղաքական կյանքի, պետական կազմավորումների, հասարակական հարաբերությունների, մշակույթի և հարևան ժողովուրդների հետ ունեցած կապերի մասին։ Թեոփանես Խոստովանողը բյուզանդական պատմագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է, որի ժամանակագրական երկը նշանակալի տեղ է զբաղեցնում վաղ միջնադարի պատմության ուսումնասիրության մեջ։ Նրա աշխատությունն ընդգրկում է ուշ անտիկ շրջանից մինչև IX դարի սկիզբը հասնող պատմական իրադարձություններ՝ անդրադառնալով Բյուզանդական կայսրության քաղաքական, ռազմական, կրոնական և հասարակական կյանքին, կայսրերի գործունեությանը, իշխանական հարաբերություններին, արտաքին քաղաքականությանը, պատերազմներին, դիվանագիտական կապերին և հարևան ժողովուրդների հետ փոխհարաբերություններին։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ կարևորություն ունեն Հայաստանին և հայերին վերաբերող տեղեկությունները, որոնք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու Հայաստանի պատմական զարգացումները բյուզանդական քաղաքականության և տարածաշրջանային իրադարձությունների ընդհանուր համապատկերում։ Աշխատության հայագիտական արժեքը պայմանավորված է հատկապես նրանով, որ այն ներկայացնում է Հայաստանի պատմության վերաբերյալ օտար պատմագրական վկայությունները՝ հնարավորություն տալով դրանք դիտարկել ոչ միայն հայկական սկզբնաղբյուրների, այլև Բյուզանդական կայսրության պատմական ավանդույթի տեսանկյունից։ Բյուզանդական ժամանակագրական երկերում պահպանված տեղեկությունները կարևոր նյութ են Հայաստանի և Բյուզանդիայի քաղաքական հարաբերությունների, հայ իշխանական ու ազնվական տների գործունեության, հայերի ռազմական մասնակցության, կայսրության վարչական և ռազմական համակարգում նրանց ունեցած դերակատարության, ինչպես նաև տարածաշրջանի ժողովուրդների միջև ձևավորված քաղաքական ու մշակութային փոխազդեցությունների ուսումնասիրության համար։ Թեոփանեսի հաղորդումները կարևոր են նաև վաղ միջնադարյան Հայաստանի պատմության ժամանակագրական խնդիրների, առանձին իրադարձությունների համադրման, պատմական անձանց գործունեության ճշգրտման և տարբեր պատմագրական ավանդույթների համեմատական քննության տեսանկյունից։ Հատորում ներկայացված նյութը հնարավորություն է տալիս հայ ընթերցողին ծանոթանալու բյուզանդական պատմական մտածողության առանձնահատկություններին, ժամանակագրության կառուցման սկզբունքներին, իրադարձությունների մեկնաբանման ձևերին և միջնադարյան պատմագրության մեջ կրոնական աշխարհայացքի ազդեցությանը։ Թեոփանես Խոստովանողի պատմագրական մոտեցումը բնորոշվում է ժամանակագրական հետևողականությամբ, պատմական իրադարձությունների հաջորդական ներկայացմամբ և քաղաքական զարգացումների՝ կրոնական ու գաղափարական պատկերացումների հետ փոխկապակցված մեկնաբանությամբ։ Նրա երկը կարևոր սկզբնաղբյուր է ոչ միայն Բյուզանդիայի, այլև Մերձավոր Արևելքի, Կովկասի և հարակից տարածաշրջանների միջնադարյան պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ այդ տարածքների իրադարձությունները հաճախ ներկայացվում են կայսրության քաղաքական և ռազմական շահերի հետ անմիջական կապի մեջ։ Հատորի գիտական նշանակությունը հատկապես ընդգծվում է օտար սկզբնաղբյուրների և հայկական պատմագրական ավանդույթի համադրման հնարավորությամբ․ այն նպաստում է պատմական տեղեկությունների համեմատական վերլուծությանը, տարբեր հեղինակների հաղորդումների արժևորմանը և Հայաստանի պատմության ավելի ամբողջական ու բազմակողմանի պատկերի ձևավորմանը։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի հայագիտության, բյուզանդագիտության, միջնադարյան պատմության, պատմական աշխարհագրության և սկզբնաղբյուրագիտության բնագավառներում հետազոտություններ իրականացնողների համար։ Այն օգտակար գիտական նյութ է պատմաբանների, արևելագետների, բանասերների, համալսարանական դասախոսների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի վաղ միջնադարյան պատմությամբ, հայ-բյուզանդական հարաբերություններով և օտար հեղինակների երկերում պահպանված հայկական պատմական հիշողության ուսումնասիրությամբ։ Հատորը ոչ միայն արժեքավոր սկզբնաղբյուրային նյութ է տրամադրում մասնագիտական հետազոտությունների համար, այլև նպաստում է հայ ժողովրդի պատմության միջազգային պատմագրական համատեքստում ընկալմանը՝ բացահայտելով բյուզանդական հեղինակների հաղորդումների նշանակությունը Հայաստանի անցյալի վերակազմության և պատմական իրողությունների գիտական գնահատման գործում։

Updated: 2026-11-17
Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին․ բյուզանդական աղբյուրներ, հատոր Դ․ Թեոփանես Խոստովանող

Free

Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Read more Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Read more Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more