Տեր-Ղևոնդյան, Արամ

Տեր-Ղևոնդյան, Արամ

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Հայաստանը VI–VIII դարերում․ արաբական նվաճումներին նախորդող ժամանակաշրջանը և արաբական տիրապետության հաստատման առաջին շրջանը

Գիրքը նվիրված է Հայաստանի պատմության կարևորագույն և բարդ ժամանակաշրջաններից մեկին՝ VI–VIII դարերին, երբ հայ ժողովուրդը հայտնվել էր տարածաշրջանի երկու հզոր տերությունների՝ Բյուզանդական կայսրության և Սասանյան Պարսկաստանի քաղաքական ու ռազմական շահերի բախման կենտրոնում, իսկ հետագայում ստիպված եղավ դիմակայել արաբական նվաճումներին և նոր աշխարհաքաղաքական իրադրության պայմաններում հարմարվել օտար տիրապետության հաստատմանը։ Աշխատությունն ընդգրկում է արաբական արշավանքներին նախորդող պատմական իրադարձությունները, Հայաստանի քաղաքական, հասարակական և տնտեսական կյանքի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև արաբական իշխանության ձևավորման ու ամրապնդման սկզբնական ընթացքը։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում VI–VII դարերի քաղաքական զարգացումներին, տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության փոփոխություններին, Հայաստանի՝ Բյուզանդիայի և Պարսկաստանի միջև ունեցած ռազմավարական դիրքին, ինչպես նաև այդ տերությունների վարած քաղաքականության ազդեցությանը երկրի ներքին կյանքի վրա։ Քննարկվող ժամանակաշրջանը կարևոր է նաև հայ ժողովրդի ազգային ինքնության, պետականության պահպանման և հասարակական կառույցների զարգացման տեսանկյունից, քանի որ օտար տիրապետությունների պայմաններում հայ նախարարական համակարգը, եկեղեցին և տեղական իշխանական ուժերը շարունակում էին էական դեր ունենալ երկրի քաղաքական ու հասարակական կյանքում։ Աշխատության պատմական ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ Սասանյան Պարսկաստանի ազդեցության թուլացմանը, Բյուզանդական կայսրության քաղաքականության փոփոխություններին, արաբական խալիֆայության ձևավորմանը և վերջինիս ռազմական ընդարձակմանը, որոնք արմատապես փոխեցին Մերձավոր Արևելքի քաղաքական քարտեզը։ Արաբական նվաճումները ներկայացվում են ոչ միայն որպես ռազմական արշավանքների և տարածքային վերափոխումների հաջորդականություն, այլև որպես պատմական գործընթաց, որն աստիճանաբար հանգեցրեց Հայաստանի քաղաքական ենթակայության նոր ձևերի հաստատմանը, կառավարման համակարգի վերակազմավորմանը և հարկային ու վարչական հարաբերությունների փոփոխությանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում արաբական իշխանության հաստատման առաջին շրջանի առանձնահատկություններին, հայ իշխանական տների և նոր իշխանությունների փոխհարաբերություններին, տեղական ինքնավարության պահպանման հնարավորություններին, ինչպես նաև նվաճումների հետևանքով առաջացած քաղաքական ու հասարակական խնդիրներին։ Պատմական իրադարձությունների ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել նաև հայ եկեղեցու դերի մասին, որը միջնադարում ոչ միայն հոգևոր կյանքի կենտրոնն էր, այլև ազգային ինքնության, մշակութային շարունակականության և հասարակական համախմբման կարևոր հենասյուներից մեկը։ VI–VIII դարերը նշանակալի էին նաև հայ մշակույթի և հոգևոր կյանքի զարգացման տեսանկյունից․ այդ ժամանակաշրջանում շարունակվում էին քրիստոնեական ավանդույթների ամրապնդումը, գրավոր մշակույթի զարգացումը, պատմագրական մտքի ձևավորումն ու տարածումը, իսկ եկեղեցին կարևոր դեր էր կատարում ազգային ինքնատիպության պահպանման գործում։ Գրքի պատմագիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն մի ամբողջ ժամանակաշրջան դիտարկում է պատմական իրադարձությունների փոխկապակցվածության և երկարաժամկետ հետևանքների տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով հասկանալու, թե ինչպես արտաքին քաղաքական ճնշումները, ռազմական բախումները և իշխանական հարաբերությունների փոփոխությունները ներգործեցին Հայաստանի ներքին զարգացման վրա։ Այն կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի վաղ միջնադարյան պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ լուսաբանում է անցումային մի դարաշրջան, երբ հին քաղաքական համակարգի աստիճանական անկմանը զուգահեռ ձևավորվում էին նոր իշխանական հարաբերություններ և կառավարման իրողություններ։ Աշխատությունը արժեքավոր է պատմաբանների, արևելագետների, հայագետների, միջնադարի պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար, որոնք ցանկանում են խորությամբ ուսումնասիրել Հայաստանի քաղաքական դիրքը վաղ միջնադարյան աշխարհում, արաբական նվաճումների նախապատմությունն ու հետևանքները, ինչպես նաև հայ ժողովրդի պատմական դիմադրողականության, ինքնության պահպանման և պետական-քաղաքական շարունակականության հիմնահարցերը։

Updated: 2026-11-17
Հայաստանը VI–VIII դարերում․ արաբական նվաճումներին նախորդող ժամանակաշրջանը և արաբական տիրապետության հաստատման առաջին շրջանը

Free

Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Read more Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Read more Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Read more Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Read more Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more