Տեր-Ղևոնդյան, Արամ

Տեր-Ղևոնդյան, Արամ

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (1)

Онлайн

История

Հայաստանը VI–VIII դարերում․ արաբական նվաճումներին նախորդող ժամանակաշրջանը և արաբական տիրապետության հաստատման առաջին շրջանը

Գիրքը նվիրված է Հայաստանի պատմության կարևորագույն և բարդ ժամանակաշրջաններից մեկին՝ VI–VIII դարերին, երբ հայ ժողովուրդը հայտնվել էր տարածաշրջանի երկու հզոր տերությունների՝ Բյուզանդական կայսրության և Սասանյան Պարսկաստանի քաղաքական ու ռազմական շահերի բախման կենտրոնում, իսկ հետագայում ստիպված եղավ դիմակայել արաբական նվաճումներին և նոր աշխարհաքաղաքական իրադրության պայմաններում հարմարվել օտար տիրապետության հաստատմանը։ Աշխատությունն ընդգրկում է արաբական արշավանքներին նախորդող պատմական իրադարձությունները, Հայաստանի քաղաքական, հասարակական և տնտեսական կյանքի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև արաբական իշխանության ձևավորման ու ամրապնդման սկզբնական ընթացքը։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում VI–VII դարերի քաղաքական զարգացումներին, տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության փոփոխություններին, Հայաստանի՝ Բյուզանդիայի և Պարսկաստանի միջև ունեցած ռազմավարական դիրքին, ինչպես նաև այդ տերությունների վարած քաղաքականության ազդեցությանը երկրի ներքին կյանքի վրա։ Քննարկվող ժամանակաշրջանը կարևոր է նաև հայ ժողովրդի ազգային ինքնության, պետականության պահպանման և հասարակական կառույցների զարգացման տեսանկյունից, քանի որ օտար տիրապետությունների պայմաններում հայ նախարարական համակարգը, եկեղեցին և տեղական իշխանական ուժերը շարունակում էին էական դեր ունենալ երկրի քաղաքական ու հասարակական կյանքում։ Աշխատության պատմական ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ Սասանյան Պարսկաստանի ազդեցության թուլացմանը, Բյուզանդական կայսրության քաղաքականության փոփոխություններին, արաբական խալիֆայության ձևավորմանը և վերջինիս ռազմական ընդարձակմանը, որոնք արմատապես փոխեցին Մերձավոր Արևելքի քաղաքական քարտեզը։ Արաբական նվաճումները ներկայացվում են ոչ միայն որպես ռազմական արշավանքների և տարածքային վերափոխումների հաջորդականություն, այլև որպես պատմական գործընթաց, որն աստիճանաբար հանգեցրեց Հայաստանի քաղաքական ենթակայության նոր ձևերի հաստատմանը, կառավարման համակարգի վերակազմավորմանը և հարկային ու վարչական հարաբերությունների փոփոխությանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում արաբական իշխանության հաստատման առաջին շրջանի առանձնահատկություններին, հայ իշխանական տների և նոր իշխանությունների փոխհարաբերություններին, տեղական ինքնավարության պահպանման հնարավորություններին, ինչպես նաև նվաճումների հետևանքով առաջացած քաղաքական ու հասարակական խնդիրներին։ Պատմական իրադարձությունների ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել նաև հայ եկեղեցու դերի մասին, որը միջնադարում ոչ միայն հոգևոր կյանքի կենտրոնն էր, այլև ազգային ինքնության, մշակութային շարունակականության և հասարակական համախմբման կարևոր հենասյուներից մեկը։ VI–VIII դարերը նշանակալի էին նաև հայ մշակույթի և հոգևոր կյանքի զարգացման տեսանկյունից․ այդ ժամանակաշրջանում շարունակվում էին քրիստոնեական ավանդույթների ամրապնդումը, գրավոր մշակույթի զարգացումը, պատմագրական մտքի ձևավորումն ու տարածումը, իսկ եկեղեցին կարևոր դեր էր կատարում ազգային ինքնատիպության պահպանման գործում։ Գրքի պատմագիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն մի ամբողջ ժամանակաշրջան դիտարկում է պատմական իրադարձությունների փոխկապակցվածության և երկարաժամկետ հետևանքների տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով հասկանալու, թե ինչպես արտաքին քաղաքական ճնշումները, ռազմական բախումները և իշխանական հարաբերությունների փոփոխությունները ներգործեցին Հայաստանի ներքին զարգացման վրա։ Այն կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի վաղ միջնադարյան պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ լուսաբանում է անցումային մի դարաշրջան, երբ հին քաղաքական համակարգի աստիճանական անկմանը զուգահեռ ձևավորվում էին նոր իշխանական հարաբերություններ և կառավարման իրողություններ։ Աշխատությունը արժեքավոր է պատմաբանների, արևելագետների, հայագետների, միջնադարի պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար, որոնք ցանկանում են խորությամբ ուսումնասիրել Հայաստանի քաղաքական դիրքը վաղ միջնադարյան աշխարհում, արաբական նվաճումների նախապատմությունն ու հետևանքները, ինչպես նաև հայ ժողովրդի պատմական դիմադրողականության, ինքնության պահպանման և պետական-քաղաքական շարունակականության հիմնահարցերը։

Обновлено. 2026-11-17
Հայաստանը VI–VIII դարերում․ արաբական նվաճումներին նախորդող ժամանակաշրջանը և արաբական տիրապետության հաստատման առաջին շրջանը

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Подробнее Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Подробнее Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Подробнее Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Подробнее Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Подробнее Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Подробнее