Տերտերյան, Գրիգոր Մարգարի

Տերտերյան, Գրիգոր Մարգարի

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Political Science

Սիոնիզմի և պանթուրքիզմի առնչությունները և դրանց սպառնալիքը Հայաստանի գոյությանը

Աշխատությունը նվիրված է սիոնիզմի և պանթուրքիզմի գաղափարական ու քաղաքական ուղղությունների, դրանց պատմական ձևավորման, նպատակների և հնարավոր փոխառնչությունների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Հայաստանի և հայ ժողովրդի ազգային ու պետական գոյության հետ կապված հարցերին։ Հեղինակը դիտարկում է երկու տարբեր պատմական և գաղափարախոսական շարժումների ծագումը, զարգացման ընթացքը, քաղաքական նպատակադրումները և դրանց ազդեցությունը Մերձավոր Արևելքի ու հարակից տարածաշրջանների քաղաքական գործընթացների վրա։ Սիոնիզմը ներկայացվում է որպես հրեական ազգային շարժում, որը ձևավորվել է 19-րդ դարի վերջին՝ նպատակ ունենալով ապահովել հրեա ժողովրդի ազգային ինքնորոշումն ու պետականության ստեղծումը պատմական Պաղեստինի տարածքում, իսկ պանթուրքիզմը՝ որպես թուրքալեզու ժողովուրդների քաղաքական, մշակութային և ազգային միասնության գաղափարախոսություն, որը ձևավորվել է 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին ու տարբեր ժամանակաշրջաններում ստացել է տարբեր քաղաքական դրսևորումներ։ Աշխատության հիմնական ուսումնասիրության առարկան այս շարժումների հնարավոր քաղաքական և ռազմավարական հատման կետերն են, դրանց գաղափարական ընդհանրությունների ու տարբերությունների մեկնաբանությունը և տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցության վրա դրանց ազդեցության հարցը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքին, հայ ժողովրդի պատմական փորձին, ազգային ինքնության պահպանման խնդիրներին և հայկական պետականության անվտանգության վերաբերյալ մտահոգություններին։ Գրքույկի գաղափարական առանցքում Հայաստանի գոյության, տարածքային ամբողջականության, ինքնիշխանության և ազգային շահերի պաշտպանության հարցերն են։ Հեղինակը քննարկում է այն մտահոգությունները, որոնք կապվում են թուրքական ազգայնականության, պանթուրքիստական տարածքային պատկերացումների և տարածաշրջանային քաղաքական վերադասավորումների հնարավոր հետևանքների հետ՝ դրանք դիտարկելով հայկական պատմական փորձի և ազգային անվտանգության տեսանկյունից։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև գաղափարախոսությունների և իրական քաղաքական գործընթացների փոխհարաբերության հարցը՝ ընդգծելով, որ ազգային շարժումների ծրագրերը, արտաքին քաղաքական շահերը և պետությունների ռազմավարական նպատակները կարող են էական ազդեցություն ունենալ հարևան ժողովուրդների ու պետությունների ճակատագրի վրա։ Միաժամանակ թեմայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու սիոնիզմի և պանթուրքիզմի պատմական ծագումը, գաղափարական բովանդակությունը և քաղաքական դրսևորումները՝ խուսափելով դրանք նույնականացնելուց կամ որպես միասնական երևույթ ներկայացնելուց։ Սիոնիզմն ու պանթուրքիզմը տարբեր պատմական պայմաններում ձևավորված շարժումներ են, և դրանց հնարավոր փոխգործակցության վերաբերյալ առաջադրված տեսակետները պետք է դիտարկել տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական պատկերացումների ու հեղինակային մեկնաբանությունների համատեքստում։ Աշխատության գրական և բովանդակային առանձնահատկությունը հրապարակախոսական ու քաղաքական վերլուծական մոտեցումն է, որի միջոցով ազգային անվտանգության, աշխարհաքաղաքականության և գաղափարախոսությունների փոխհարաբերության բարդ հարցերը ներկայացվում են հայ ազգային շահերի տեսանկյունից։ Այն արտացոլում է 20-րդ դարի վերջին տասնամյակի հայկական քաղաքական մտքի այն մտահոգությունները, որոնք պայմանավորված էին Խորհրդային Միության փլուզմամբ, Հայաստանի անկախ պետականության վերականգնմամբ, տարածաշրջանային ուժային հարաբերությունների փոփոխությամբ և ազգային անվտանգության նոր մարտահրավերներով։ 1990 թվականը հայ ժողովրդի պատմության մեջ առանձնահատուկ ժամանակաշրջան էր, երբ անկախության վերականգնման գործընթացները, Արցախի հիմնախնդիրը և Հարավային Կովկասի քաղաքական վերափոխումները նոր հրատապություն էին հաղորդում Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքի ու ապագայի վերաբերյալ քննարկումներին։ Այս առումով աշխատությունը կարևոր է ոչ միայն իր բարձրացրած քաղաքական հարցերով, այլև որպես ժամանակաշրջանի ազգային մտահոգությունների, գաղափարական պատկերացումների և հասարակական-քաղաքական քննարկումների արտահայտություն։ Այն կարող է հետաքրքրել հայոց նորագույն պատմությամբ, քաղաքական գաղափարախոսություններով, թուրքական ազգայնականության պատմությամբ, սիոնիզմի ուսումնասիրությամբ, հայ-թուրքական հարաբերություններով և Հայաստանի ազգային անվտանգության հիմնախնդիրներով զբաղվող պատմաբաններին, քաղաքագետներին, արևելագետներին ու հետազոտողներին։ Գրքույկի արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու 1990 թվականի հայ քաղաքական հրապարակախոսության առանձնահատկությունները և հասկանալու, թե ինչպես էին այդ ժամանակաշրջանի հայ մտավոր ու հասարակական շրջանակներում մեկնաբանվում Հայաստանի պետականության, տարածաշրջանային քաղաքականության և ազգային գոյության հետ կապված հարցերը։

Updated: 2026-11-17
Սիոնիզմի և պանթուրքիզմի առնչությունները և դրանց սպառնալիքը Հայաստանի գոյությանը

Free

Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Read more Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more