Տերտերյան, Գրիգոր Մարգարի

Տերտերյան, Գրիգոր Մարգարի

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (1)

Онлайн

Политология

Սիոնիզմի և պանթուրքիզմի առնչությունները և դրանց սպառնալիքը Հայաստանի գոյությանը

Աշխատությունը նվիրված է սիոնիզմի և պանթուրքիզմի գաղափարական ու քաղաքական ուղղությունների, դրանց պատմական ձևավորման, նպատակների և հնարավոր փոխառնչությունների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Հայաստանի և հայ ժողովրդի ազգային ու պետական գոյության հետ կապված հարցերին։ Հեղինակը դիտարկում է երկու տարբեր պատմական և գաղափարախոսական շարժումների ծագումը, զարգացման ընթացքը, քաղաքական նպատակադրումները և դրանց ազդեցությունը Մերձավոր Արևելքի ու հարակից տարածաշրջանների քաղաքական գործընթացների վրա։ Սիոնիզմը ներկայացվում է որպես հրեական ազգային շարժում, որը ձևավորվել է 19-րդ դարի վերջին՝ նպատակ ունենալով ապահովել հրեա ժողովրդի ազգային ինքնորոշումն ու պետականության ստեղծումը պատմական Պաղեստինի տարածքում, իսկ պանթուրքիզմը՝ որպես թուրքալեզու ժողովուրդների քաղաքական, մշակութային և ազգային միասնության գաղափարախոսություն, որը ձևավորվել է 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին ու տարբեր ժամանակաշրջաններում ստացել է տարբեր քաղաքական դրսևորումներ։ Աշխատության հիմնական ուսումնասիրության առարկան այս շարժումների հնարավոր քաղաքական և ռազմավարական հատման կետերն են, դրանց գաղափարական ընդհանրությունների ու տարբերությունների մեկնաբանությունը և տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցության վրա դրանց ազդեցության հարցը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքին, հայ ժողովրդի պատմական փորձին, ազգային ինքնության պահպանման խնդիրներին և հայկական պետականության անվտանգության վերաբերյալ մտահոգություններին։ Գրքույկի գաղափարական առանցքում Հայաստանի գոյության, տարածքային ամբողջականության, ինքնիշխանության և ազգային շահերի պաշտպանության հարցերն են։ Հեղինակը քննարկում է այն մտահոգությունները, որոնք կապվում են թուրքական ազգայնականության, պանթուրքիստական տարածքային պատկերացումների և տարածաշրջանային քաղաքական վերադասավորումների հնարավոր հետևանքների հետ՝ դրանք դիտարկելով հայկական պատմական փորձի և ազգային անվտանգության տեսանկյունից։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև գաղափարախոսությունների և իրական քաղաքական գործընթացների փոխհարաբերության հարցը՝ ընդգծելով, որ ազգային շարժումների ծրագրերը, արտաքին քաղաքական շահերը և պետությունների ռազմավարական նպատակները կարող են էական ազդեցություն ունենալ հարևան ժողովուրդների ու պետությունների ճակատագրի վրա։ Միաժամանակ թեմայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու սիոնիզմի և պանթուրքիզմի պատմական ծագումը, գաղափարական բովանդակությունը և քաղաքական դրսևորումները՝ խուսափելով դրանք նույնականացնելուց կամ որպես միասնական երևույթ ներկայացնելուց։ Սիոնիզմն ու պանթուրքիզմը տարբեր պատմական պայմաններում ձևավորված շարժումներ են, և դրանց հնարավոր փոխգործակցության վերաբերյալ առաջադրված տեսակետները պետք է դիտարկել տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական պատկերացումների ու հեղինակային մեկնաբանությունների համատեքստում։ Աշխատության գրական և բովանդակային առանձնահատկությունը հրապարակախոսական ու քաղաքական վերլուծական մոտեցումն է, որի միջոցով ազգային անվտանգության, աշխարհաքաղաքականության և գաղափարախոսությունների փոխհարաբերության բարդ հարցերը ներկայացվում են հայ ազգային շահերի տեսանկյունից։ Այն արտացոլում է 20-րդ դարի վերջին տասնամյակի հայկական քաղաքական մտքի այն մտահոգությունները, որոնք պայմանավորված էին Խորհրդային Միության փլուզմամբ, Հայաստանի անկախ պետականության վերականգնմամբ, տարածաշրջանային ուժային հարաբերությունների փոփոխությամբ և ազգային անվտանգության նոր մարտահրավերներով։ 1990 թվականը հայ ժողովրդի պատմության մեջ առանձնահատուկ ժամանակաշրջան էր, երբ անկախության վերականգնման գործընթացները, Արցախի հիմնախնդիրը և Հարավային Կովկասի քաղաքական վերափոխումները նոր հրատապություն էին հաղորդում Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքի ու ապագայի վերաբերյալ քննարկումներին։ Այս առումով աշխատությունը կարևոր է ոչ միայն իր բարձրացրած քաղաքական հարցերով, այլև որպես ժամանակաշրջանի ազգային մտահոգությունների, գաղափարական պատկերացումների և հասարակական-քաղաքական քննարկումների արտահայտություն։ Այն կարող է հետաքրքրել հայոց նորագույն պատմությամբ, քաղաքական գաղափարախոսություններով, թուրքական ազգայնականության պատմությամբ, սիոնիզմի ուսումնասիրությամբ, հայ-թուրքական հարաբերություններով և Հայաստանի ազգային անվտանգության հիմնախնդիրներով զբաղվող պատմաբաններին, քաղաքագետներին, արևելագետներին ու հետազոտողներին։ Գրքույկի արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու 1990 թվականի հայ քաղաքական հրապարակախոսության առանձնահատկությունները և հասկանալու, թե ինչպես էին այդ ժամանակաշրջանի հայ մտավոր ու հասարակական շրջանակներում մեկնաբանվում Հայաստանի պետականության, տարածաշրջանային քաղաքականության և ազգային գոյության հետ կապված հարցերը։

Обновлено. 2026-11-17
Սիոնիզմի և պանթուրքիզմի առնչությունները և դրանց սպառնալիքը Հայաստանի գոյությանը

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Подробнее Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Подробнее Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Подробнее Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Подробнее Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Подробнее Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Подробнее