Տրոնսկի, Ի. Մ.

Տրոնսկի, Ի. Մ.

menu_book View materials

Books by this author (2)

Online

Literature

Անտիկ գրականության պատմություն․ առաջին մաս։ Հունական գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է հին հունական գրականության ծագման, ձևավորման, պատմական զարգացման և գեղարվեստական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով այն որպես համաշխարհային գրականության և եվրոպական մշակույթի հիմնարար սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Գրքում դիտարկվում են հին հունական գրականության զարգացման հիմնական փուլերը, հասարակական ու պատմամշակութային այն պայմանները, որոնց ազդեցությամբ ձևավորվել և կատարելագործվել են գրական տարբեր ժանրերն ու ստեղծագործական ավանդույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անտիկ գրականության սկզբնաղբյուրներին՝ դիցաբանությանն ու ժողովրդական բանահյուսությանը, որոնք դարեր շարունակ սնուցել են հունական գեղարվեստական մտածողությունը, ձևավորել աշխարհի, բնության, աստվածների և մարդու մասին պատկերացումները՝ իրենց հարուստ խորհրդանշական համակարգով, առասպելական սյուժեներով և հերոսական կերպարներով։ Ներկայացվում է հին հունական դիցաբանական համակարգի նշանակությունը գրականության զարգացման գործում, անդրադարձ է կատարվում աստվածների, տիտանների, առասպելական հերոսների և նրանց հետ կապված ավանդությունների գեղարվեստական արտացոլմանը, ինչպես նաև դիցաբանական նյութի աստիճանական վերածմանը գրական ստեղծագործության ինքնուրույն հիմքի։ Ուսումնասիրության կարևոր տեղերից մեկը զբաղեցնում է հունական էպիկական ավանդույթը, մասնավորապես՝ հերոսական էպոսի ձևավորումն ու զարգացումը, Հոմերոսի ստեղծագործական ժառանգությունը և նրա երկերի նշանակությունը համաշխարհային գրականության պատմության մեջ։ Քննության են առնվում «Իլիական» և «Ոդիսական» էպիկական պոեմները՝ որպես հին հունական հասարակության աշխարհընկալման, հերոսական իդեալների, մարդկային հարաբերությունների, բարոյական արժեքների, ճակատագրի և աստվածային միջամտության մասին պատկերացումների գեղարվեստական արտահայտություններ։ Ներկայացվում են նաև Հեսիոդոսի ստեղծագործությունը, դիդակտիկ էպոսի առանձնահատկությունները և այն գաղափարական ու գեղարվեստական խնդիրները, որոնք բնորոշ են վաղ հունական բանաստեղծությանը։ Մեծ տեղ է հատկացվում հունական քնարերգությանը, դրա ծագմանն ու զարգացմանը, բանաստեղծական տարբեր ձևերի առաջացմանը և անհատական ապրումների, սիրո, հայրենասիրության, հասարակական կյանքի, բարոյական արժեքների ու մարդկային զգացմունքների արտահայտման նոր հնարավորություններին։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև գրական արձակի ձևավորմանը, որը կարևոր շրջադարձ էր հունական մտավոր մշակույթի զարգացման ճանապարհին։ Ներկայացվում են գիտական և պատմագրական արձակի սկզբնավորումը, փիլիսոփայական ու բնագիտական մտածողության ազդեցությունը գրավոր խոսքի զարգացման վրա, ինչպես նաև պատմական իրադարձությունների, աշխարհագրական գիտելիքների և տարբեր ժողովուրդների կյանքի վերաբերյալ տեղեկությունների գրական մշակման նշանակությունը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում առակին՝ որպես հասարակական կյանքի, մարդկային բնավորության, բարոյական խնդիրների և վարքագծային հակասությունների արտահայտման յուրահատուկ գրական ժանրի, ինչպես նաև Եզովպոսի ավանդական ժառանգությանը և նրա ստեղծագործությունների հետագա ազդեցությանը տարբեր ժողովուրդների գրականությունների վրա։ Հունական գրականության պատմական զարգացման շրջանակում ուսումնասիրվում է նաև ատտիկական դարաշրջանը՝ որպես գրական և գեղարվեստական բարձր վերելքի ժամանակաշրջան, երբ առանձնապես զարգացում ապրեցին դրամատիկական ժանրերը, ձևավորվեցին ողբերգության և կատակերգության դասական սկզբունքները, իսկ գրականությունը դարձավ հասարակական կյանքի, քաղաքական հարաբերությունների, մարդկային հակասությունների և փիլիսոփայական հարցադրումների արտահայտման կարևոր միջոց։ Ներկայացվում են հունական ողբերգության ծագման ու զարգացման առանձնահատկությունները, դրա կապը դիցաբանական ավանդույթների, կրոնական արարողությունների և հասարակական գիտակցության հետ, ինչպես նաև այն գեղարվեստական միջոցները, որոնց շնորհիվ դրամատիկական ստեղծագործությունները ձեռք բերեցին խոր հոգեբանական և գաղափարական բովանդակություն։ Ուսումնասիրության ընդհանուր տրամաբանությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու հունական գրականության ժանրային բազմազանության, գրական լեզվի և ոճի զարգացման, գեղարվեստական մտածողության փոփոխությունների, ինչպես նաև գրականության ու փիլիսոփայության, պատմության, կրոնի և հասարակական կյանքի փոխադարձ կապերի մասին։ Աշխատության գիտաճանաչողական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն հին հունական գրականությունը ներկայացնում է ոչ միայն որպես առանձին պատմական ժամանակաշրջանի մշակութային ժառանգություն, այլև որպես հետագա դարերի գրականության, թատրոնի, գեղագիտության և արվեստի զարգացման հիմնարար հիմք։ Հունական գրականության մեջ ձևավորված էպոսի, քնարերգության, ողբերգության, կատակերգության, առակի և արձակի ավանդույթները նշանակալի ազդեցություն են ունեցել համաշխարհային գրական գործընթացների վրա՝ պահպանելով իրենց գեղարվեստական, գաղափարական և մշակութային արժեքը մինչև մեր օրերը։ Այս առումով աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի անտիկ աշխարհի գրական ժառանգությամբ հետաքրքրվողների, գրականագետների, բանասերների, պատմության և մշակույթի ուսումնասիրողների, ինչպես նաև հումանիտար ոլորտի ուսանողների համար՝ նպաստելով հին հունական գրականության համակարգված ընկալմանը, նրա հիմնական զարգացման օրինաչափությունների բացահայտմանը և համաշխարհային մշակույթի ձևավորման գործում ունեցած դերի գնահատմանը։

Updated: 2026-11-18
Անտիկ գրականության պատմություն․ առաջին մաս։ Հունական գրականություն

Free

Online

Literature

Անտիկ գրականության պատմություն, մաս 2․ Հռոմեական գրականություն

Գիրքը նվիրված է հին հռոմեական գրականության ձևավորման, զարգացման և պատմական ընթացքի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով այն որպես համաշխարհային գրականության և եվրոպական մշակութային ժառանգության հիմնարար բաղադրիչ։ Աշխատությունը նպատակ ունի ամբողջական պատկերացում տալ Հռոմի գրական կյանքի, նրա գաղափարական ու գեղարվեստական առանձնահատկությունների, գրական ուղղությունների և ժանրերի զարգացման մասին՝ դիտարկելով գրականությունը հին հռոմեական հասարակության պատմական, քաղաքական, հասարակական և մշակութային իրողությունների համատեքստում։ Հռոմեական գրականությունը ձևավորվել է հունական մշակույթի նշանակալի ազդեցության պայմաններում, սակայն աստիճանաբար ձեռք է բերել ինքնատիպ բնույթ՝ արտահայտելով հռոմեական ժողովրդի աշխարհայացքը, ազգային ինքնագիտակցությունը, պետականության գաղափարը, քաղաքացիական պարտքի գիտակցումը, հայրենասիրությունը, բարոյական արժեքներն ու մարդկային հարաբերությունների վերաբերյալ պատկերացումները։ Գրքի ուսումնասիրության առանցքում հռոմեական գրականության պատմական զարգացման հիմնական փուլերն են՝ նրա սկզբնավորումը, հանրապետական շրջանի գրական վերելքը, դասական գրականության ձևավորումն ու կայսերական ժամանակաշրջանի գրական կյանքի առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հռոմեական գրականության հիմնական ժանրերի՝ էպոսի, քնարերգության, դրամատուրգիայի, կատակերգության, ողբերգության, հռետորության, պատմագրության, փիլիսոփայական արձակի և երգիծանքի զարգացմանը, դրանց թեմատիկ ու գեղարվեստական առանձնահատկություններին և հռոմեական հասարակական կյանքի հետ ունեցած կապին։ Հատուկ նշանակություն ունի հին հռոմեական հեղինակների ստեղծագործական ժառանգության դիտարկումը, քանի որ նրանց երկերում արտացոլվել են ժամանակաշրջանի քաղաքական հակասությունները, հասարակական փոփոխությունները, բարոյական խնդիրները, մարդկային բնավորության բարդությունները, սիրո, պատերազմի, իշխանության, փառքի, հայրենիքի և ժամանակի անցողիկության վերաբերյալ խորհրդածությունները։ Հռոմեական գրականության կարևորագույն ձեռքբերումներից է հունական գրական ավանդույթների ստեղծագործական յուրացումը և դրանց հիման վրա ինքնուրույն գրական մտածողության զարգացումը, որի արդյունքում ձևավորվել են գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների, գրական կերպարների և գաղափարական մոտեցումների նոր համակարգեր։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու նաև գրականության և հասարակության փոխազդեցությունը՝ բացահայտելով, թե ինչպես են քաղաքական իրադարձությունները, պետական կառավարման փոփոխությունները, սոցիալական հարաբերությունները և փիլիսոփայական հայացքները ներգործել գրական ստեղծագործության բովանդակության ու ձևի վրա։ Հռոմեական հեղինակների ժառանգությունը դիտարկվում է ոչ միայն իր ժամանակաշրջանի սահմաններում, այլև հետագա դարերի մշակութային զարգացման տեսանկյունից, քանի որ հին հռոմեական գրականությունը մեծ ազդեցություն է ունեցել միջնադարյան և վերածննդի գրականության, եվրոպական կլասիցիզմի, հումանիստական մտածողության, գեղարվեստական կրթության և գրական տեսության ձևավորման վրա։ Այն կարևոր նշանակություն ունի լատինական գրական ավանդույթի, եվրոպական գրական լեզուների զարգացման, դասական կրթության և համաշխարհային մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը միաժամանակ ծառայում է որպես գրականագիտական և պատմամշակութային ուսումնասիրություն՝ ընթերցողին ծանոթացնելով անտիկ աշխարհի գեղարվեստական մտածողությանը, գրական ժանրերի պատմական ակունքներին և հռոմեական մշակույթի այն արժեքներին, որոնք շարունակել են իրենց ազդեցությունը հետագա քաղաքակրթությունների վրա։ Այն արժեքավոր ուսումնական նյութ է բանասիրության, գրականագիտության, պատմության և մշակութաբանության բնագավառներով հետաքրքրվողների, ինչպես նաև անտիկ գրականության ու համաշխարհային գրական ժառանգության համակարգված ուսումնասիրությամբ զբաղվող ուսանողների, դասախոսների և հետազոտողների համար։

Updated: 2026-11-18
Անտիկ գրականության պատմություն, մաս 2․ Հռոմեական գրականություն

Free

Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more